De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Grenzen
4 juni 2007
Veel toeristen hebben het kennelijk niet altijd begrepen: Lesvos ligt als het ware in een Turkse kom. Het zuiden, het oosten én het noorden van Lesvos kijken allemaal uit op Turkije en wel op de regio's van Izmir, Balikesir en Canakkale. Tegenover het noordoosten van Lesvos ligt Ayvalik, een stadje dat je per boot kunt bezoeken en dat voor de Grieks-Turkse oorlog van 1919 1922 grotendeels door Grieken werd bewoond. Wanneer je in het noorden naar links kijkt, lijkt Turkije op te houden, maar juist daar, de hoek om, ligt het beroemde Troje. De stad Izmir, ook bekend als het oude Smyrna, ligt meer naar het zuiden, op gelijke hoogte met Chios.
Ayvalik
Volgens een recent onderzoek meent 60% van de Grieken dat een deel van Turkije, waaronder de streek Anatolië en de steden Izmir en Constantinopel (de Grieken hebben nooit de naam Istanbul erkend), bezet Grieks grondgebied is. Zou je diezelfde enquête houden hier op Lesvos, dan zou dat percentage misschien zelfs hoger kunnen uitvallen. Vele inwoners van Lesvos komen zelf uit 'Turkije', of hebben ouders en/of grootouders die van de overkant komen. De eeuwen voor Christus was Smyrna dan ook eerst een Aeolische stad en vervolgens een Ionische stad. In 545 v. Chr. werd de stad vernietigd door de Perzen, om in 300 v. Chr. weer te worden opgebouwd door Alexander de Grote. Tot zover de Griekse geschiedenis. De Turken namen de stad voor het eerst in in 1076, waarna het in 1122 weer werd terug veroverd door het Byzantijnse Rijk. Daarna volgde een touwtrekken om de stad tussen Ottomanen en Genuezen, maar in 1425 werd de stad definitief Ottomaans. Het Ottomaanse Rijk herbergde vele volkeren. In de 17de eeuw bevolkte niet alleen Grieken en Turken Izmir, maar ook machtige koopmannen uit Nederland, Engeland, Italië en Frankrijk. Izmir was een internationale handelsstad geworden. In Griekenland leer je dat vooral de Grieken belangrijke handelsposten bezetten in Smyrna en in menig boek tref je foto's aan van trotse Grieken in deze eens zo bloeiende stad. De Grieks-Turkse oorlog van 1919-1922 maakte een eind aan dit idyllische, internationale leven. Toen de Grieken verslagen waren, werd niet alleen het Griekse leger het Ottomaanse Rijk uitgegooid, maar ook het grootste deel van de Griekse bevolking. Izmir staat bekend om de bloedige slachtpartijen die in de stad plaatsvonden, toen de Grieken via de haven van Izmir naar de Griekse eilanden probeerden te ontkomen. De stad werd in brand gestoken en van de fiere handelsnederzetting was niet veel meer over, toen in 1923 de Turkse staat werd opgericht door Kemal Atatürk. Er zijn 7 steden die claimen dat Homerus er geboren is: Salamis, Argos, Athene, Rhodos, Colophon, Chios en Izmir. Toch gelooft men dat Homerus in Ionië is geboren, zodat Chios en Izmir de meest geloofwaardige geboorteplaatsen zijn. Misschien wel de bekendste Griekse vluchteling die in 1922 uit Izmir wist weg te komen, was de grote scheepsmagnaat Aristoteles Onassis. Ook de ouders van Haris Alexiou, al bijna 40 jaar een razend populaire zangeres in Griekenland, waren Griekse vluchtelingen uit Izmir. Pas na de grote aardbeving van 1999 in Turkije durfde zij het land van haar voorouders met een bezoek te vereren, waarna haar muziek ook Turkije veroverde. Turkije maakt dus een belangrijk deel uit van menige Griekse familiegeschiedenis, en misschien is het daarom niet verwonderlijk dat vele Grieken nog steeds denken dat een deel van Turkije eigenlijk nog Grieks zou moeten zijn. Een tijdje terug verraste het gouvernement van Lesvos zijn bewoners met het plan om het kleine Turkse eiland Garip te kopen, dat niet ver van Izmir in de Egeïsche zee ligt (zie: www.garipisland.com). Het eilandje is het meest bekend als de plek waar in 406 v. Chr. Spartanen en Atheners elkaar naar de keel vlogen. Nu is het privébezit van een Turkse familie die het eilandje te koop aanbiedt voor zo'n 11 miljoen euro's. Kort nadat Lesvos interesse had getoond voor het eilandje, kwam van de Turkse kant een opmerking dat het eiland niet door Grieken kan worden gekocht. Maar toch, een mooie geste, zou ik zo denken. In plaats van oorlog te voeren, koopt men gewoon zijn landgebied terug. Hoewel ik betwijfel of de Turkse staat het zou hebben geaccepteerd dat de Griekse vlag er had mogen wapperen wanneer Lesvos het eiland had gekocht...
