De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Vluchten voor je leven
12 november 2007
Het is de laatste tijd vreselijk weer naar Griekse begrippen: storm, regen, onweer en een aantal aardbevinkjes (hoewel dat natuurlijk niet onder het weer valt). In de 5 jaren dat we hier wonen, hebben we nog niet zo'n natte en onstuimige herfst meegemaakt. Het zijn net januari- of februaridagen waarop de zee witte woedende koppen produceert. Daarom zeggen we tegenwoordig regelmatig: "Het is vandaag geen vluchtelingenweer!".
Onstuimige zee.
Alhoewel ik me afvraag of er niet ook van die brute mensenhandelaars aan de overkant zijn die, zelfs wanneer de schuimkoppen je om de oren vliegen, vluchtelingen gewoon in zo'n rubberbootje zetten, de bodem lek snijden en roepen: "Vlucht voor je leven, naar Griekenland!". Want het is helemaal niet meer ongewoon dat je na een stormachtige nacht toch vluchtelingen ziet zitten bij de bushalte of in het parkje bij de Olijvenpers in Molyvos. Je vraagt je dan af wat voor een vreselijke tocht ze achter de rug moeten hebben. Dezelfde vraag stelde de Engelse filmregisseur Michael Winterbottom zichzelf ook. Een aantal jaren geleden werden er 58 Chinezen in een container op een schip gevonden, die illegaal Engeland hoopten te bereiken, maar onderweg stikten. Dit zette Winterbottom aan het denken. Na een onderzoek onder vluchtelingen in Engeland, koos Winterbottom echter ervoor om de vluchtweg van Pakistan naar Engeland in beeld te brengen in zijn film 'In this world', die in 2003 een Gouden Beer won op het filmfestival te Berlijn. Voor de hoofdrolspelers koos Winterbottom in Pakistan twee jongens uit Afghanistan: Jamal, een vluchteling, en Enayat, een zoon van Afghaanse ouders. Met een kleine filmcrew en een lichtgewicht camera trok de ploeg filmers langs vluchtroutes van Pakistan, door Irak, Turkije en Italië naar Frankrijk, waar vandaan de laatste etappe werd afgelegd naar Engeland. De jongens, telkens overgeleverd aan andere mensensmokkelaars, reisden in de achterbak van kleine landbouwtrucks, ze reisden per bus, ze staken lopend besneeuwde grenzen over en ze deden een stuk per container op een boot; Jamal reisde per trein en wist voor het laatste stuk met een plank een illegale plek te veroveren tussen de wielen onder een vrachtauto. De film geeft een hartverscheurend beeld van wat de vluchtelingen, die hier op Lesvos massaal aankomen, al achter de rug hebben. Lesvos is voor velen nog lang niet het beloofde land. Eerst moeten ze naar Athene en van daaruit gaat de reis nog verder, het westen van Europa in. Als ze niet gesnapt worden tenminste. Als je alleen al nagaat hoeveel hier op het eiland worden gearresteerd wegens het illegaal binnenkomen van Griekenland, hoeveel glippen er dan nog door de mazen van het politienet? In 'In this world' verliep de vluchtroute vanuit Istanbul rechtstreeks per boot naar Italië. Maar de laatste jaren gaat de vluchtroute vanuit Turkije steeds vaker ook via het noordelijke Griekse vasteland of via de Griekse eilanden. Griekenland klaagt de laatste maanden steen en been over het toegenomen aantal vluchtelingen dat vanuit Turkije Griekenland binnenkomt. Ze beschuldigen de Turken ervan dat ze veel te weinig doen om in hun land de mensensmokkelaars tegen te houden. Aan de andere kant beschuldigt Turkije de Griekse kustwacht ervan dat ze op volle zee in de territoriale wateren vluchtelingen terug te sturen naar Turkije door de boten onklaar te maken. Internationale hulporganisaties klagen Griekenland aan, omdat het vluchtelingen mishandelt, en de Duitse Spiegel wist zelfs te melden dat Griekse kustwachtagenten vluchtelingen martelen. Ik denk dat die beschuldigingen naar Griekenland toe een beetje broodje aap verhalen zijn. Het is juist bekend dat het de mensensmokkelaars zijn die de bootjes lek snijden, zodat de vluchtelingen zo snel mogelijk naar de overkant verdwijnen (of verzuipen). En voor mij is het ook een feit dat de mensensmokkelaars in Turkije weinig of niet worden aangepakt. Hoe komt het anders dat er zoveel vluchtelingen Lesvos weten te bereiken? (of klink ik nu als een echte Griek?). Ik zie ze in ieder geval bijna dagelijks langssjokken, op weg naar Molyvos, naar Athene, naar een land van melk en honing. Afghanen, Pakistanen, Irakezen, met alleen een plastic tasje in de hand, vastberaden om niet op te vallen op de nu volledig lege Eftalou Boulevard. Ook van de zomer vielen ze enorm op: hoewel ze erg hun best deden om er netjes uit te zien, pikte je ze er in de grote hitte, in lange broek en met een plastic tasje in de hand, meteen tussenuit temidden van alle internationale toeristen die langs zee slenterden. Feit is dat het opvangcentrum op Samos, dat enkele maanden geleden veel in het nieuws was, te klein was. Maar hoe kun je van te voren weten dat het vluchtelingenaantal in een paar maanden tijd verdrievoudigt? Als er hier op het eiland vandaag een boot aankomt met 275 vluchtelingen, zoals afgelopen weekend gebeurde in de Peloponessos (de Turkse boot was eigenlijk op weg naar Italië, maar raakte door het slechte weer in de problemen), zouden ze ook niet zo snel weten wat ze ermee aanmoeten. In ieder geval is het triest dat zo'n volksverhuizing zich onder onze ogen afspeelt. Je voelt je machteloos, want wat kun je doen? Als je de film 'In this world' bekijkt, begrijp je dat de vluchtelingenbusiness een grote vlucht moet hebben genomen, omdat zeker in Griekenland het aantal vluchtelingen hard groeit. En big business houdt in dat er niet meer zorgvuldig met de waar wordt omgesprongen. Maar ook al zou je alle mensenhandelaars arresteren, de vluchtelingen blijven komen; ze zullen blijven vragen om illegaal vervoer, ze zullen hulp blijven vragen om het rijke westen te bereiken. In Molyvos worden ze dan ook vaak niet lastig gevallen door de politie die heel schaars is in het noorden van het eiland. Ze lopen, nemen de bus of een taxi naar Mytilini en van daaruit proberen ze op de boot of in een vliegtuig te komen, die hen verder zullen brengen. De vluchtelingen bewijzen tevens dat de Europese grenzen zo lek zijn als een mandje. Hoe komt het anders dat je in het (lijn)vliegtuig naar Amsterdam tegenwoordig heel regelmatig vluchtelingen ziet? Jamal, een van de twee hoofdrolspelers uit 'In this world', ging na de film weer terug naar Pakistan. Niet voor lang, want hij ging al snel weer op weg, de smokkelroute langs die hij als filmster had afgelegd, maar nu als een echte vluchteling, om binnen enkele maanden asiel aan te vragen in Engeland. De wereld is op drift en tegen de vloedgolf vluchtelingen is weinig meer te doen. Hele families zamelen geld in en zetten vervolgens het leven van een familielid op het spel voor een betere toekomst. Lesvos, of een ander Grieks eiland, is slechts een tussenstation voor hen die verder willen. Dat wil niet zeggen dat er op Lesvos geen immigranten zijn, legaal of illegaal. Lesvos (zoals overal in Griekenland) heeft een fors aantal immigranten uit Albanië, Bulgarije, Roemenië en Rusland. Maar die komen weer via een andere route het land in, over de bergen in het noorden van Griekenland. En dat is weer een geheel ander verhaal.
