De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Lent
15 maart 2005Nee, ik heb geen spelfout gemaakt in de titel. Deze aflevering heet: Lent. Wat een totaal andere betekenis heeft dan het jaargetij waar u waarschijnlijk eventjes aan dacht en wat nu uitbundig is losgebroken op het eiland. Lent is het Griekse woord voor de vastentijd die 40 dagen voor Pasen begint. Ook al vallen hier dagelijks bosjes mensen van hun geloof af - de Put der Schandalen van de Orthodoxe leiders is nog lang niet uitgedroogd - toch blijven het geloof en zijn rituelen nog heel sterk beoefend in Griekenland. Carnaval in Molyvos was zelfs uitbundiger dan ooit.
Carnaval in Molyvos
Grieks orthodox Pasen en katholiek Pasen vallen 3 op de 4 jaar niet op dezelfde datum. Dit jaar valt christelijk Pasen op 27 maart, Grieks orthodox Pasen valt echter op 1 mei. Hoe komt dit? Omdat de pappa's gewoon lekker eigenwijs zijn en samen met hun Russische partners zich niet willen voegen naar de Gregoriaanse kalender die de rest van de wereld er op na houdt.
Om een lang maar interessant verhaal kort te houden over de geschiedenis van de kalendervoering: na heel wat getouwtrek van vooral Romeinse keizers en nadat Julius Ceasar de Juliaanse kalender had geïntroduceerd, bleek deze kalender alweer niet te kloppen met de seizoenen. Wat wil zeggen dat het op 15 augustus kon gaan sneeuwen en je de kerst in een hittegolf kon doorbrengen. Paus Gregorius besloot in 1582 aan deze misstand een eind te maken en stelde de Gregoriaanse kalender in. Hij schrapte de week van 4 oktober tot en met 15 oktober 1582, sleutelde wat aan de schrikkeljaarbasis en van toen af begonnen alle katholieke landen met de Gregoriaanse kalender. Natuurlijk wilden de protestantse en orthodoxe landen zich niet meteen neerleggen bij zo'n pauselijk dictaat. De Gregoriaanse kalender werd bijvoorbeeld pas in 1700 in Duitsland ingesteld, in Engeland in 1752, in Rusland pas in 1918.
En Griekenland? In 1923! En nog maar voor een deel want net als in Rusland weigeren de pappa's tot op heden mee te doen met de Gregoriaanse kalender. Ik weet niet hoe ze dat doen met hun afspraakjes, maar feit is wel dat de Grieken meestal hun Pasen op een andere dag moeten vieren dan elders. Elk vierde jaar vallen de twee Paasfeesten samen, zoals vorig jaar het geval was. Toen mocht ik én Nederlands én Grieks Pasen vieren op één dag.
Had ik als kind in Nederland vroeger nog een vastentrommeltje, tegenwoordig merk je daar niet veel meer van de vastentijd. Behalve dan de Carnaval die het begin van de vastentijd inluidt. Als u het verhaal over de Juliaanse kalender hebt begrepen, kunt u berekenen dat de carnaval, 40 dagen voor Pasen, ook in Griekenland niet gelijk loopt aan die in de rest van Europa. Dit pretfeest hebben we net dit weekend achter de rug en de 'Lent' is met grote trom begonnen.
Tot mijn verbazing las ik op internet dat de Griekse stad Patras na Rio de Janeiro en New Orleans de derde grote carnavals-stad is. Dat kan haast ook niet anders want de Grieken hebben het carnaval uitgevonden. Carnaval is oorspronkelijk een ode geweest op de god Dionysus, de god van de drank en het overvloedige feesten. En je moet natuurlijk even goed innemen voordat de vasten begint.
Hier ligt het accent met carnaval vooral op eten. Het feest begint officieel in Griekenland al 40 dagen voor het vasten. Het wordt gekenmerkt door diverse belangrijke dagen zoals Tsiknopempti (grill donderdag) en Katheri Devtera, de Schone maandag. Tsiknopempti is de laatste donderdag voor de Lent en betekent in theorie vleesdag. U raadt het al, dan mag je je ongelimiteerd met vlees volstoppen. Is ook wel nodig want officieel blijven dan alleen nog vrijdag en zaterdag over voor de vastentijd, want op zondag, de zogenaamde Tirofagos, wordt je geacht kaas te eten, met pasta, en op Katheri Devtera mag je zelfs niets eten wat geslacht is.
Schone Maandag is de dag dat men massaal uit eten gaat en grote hoeveelheden schelpdieren naar binnen slaat. Het is ook de dag dat men met de kinderen gaat vliegeren. Een combinatie die maakt dat Katheri Devtera de drukste dag van het jaar in Eftalou is. Dan komen de mensen in file aanzetten vanuit Molyvos en vanuit Skala Sykaminia en net als op een mooie zomerse dag op de boulevard van Zandvoort is het niet alleen knokken om een plaatsje op de weg, maar ook in de twee restaurants die Eftalou rijk is.
Het laatste weekend voor Lent wordt het meest intensief gebruikt door de carnavalvierders. Dan worden er grote feesten gegeven waar je verkleed naartoe kunt gaan zoals afgelopen zaterdag in Hotel Sunrise, het hotel waar 's winters in Molyvos alle grote feesten en partijen worden gehouden. In de week ervoor zie je slechts luttele verklede mensen door het stadje lopen. Die bellen bij iedereen aan, laten hun outfit bewonderen en verlaten het huis met een hand vol snoep. Voor de grootste optocht van het eiland moet je naar Mesotopos, maar ook Molyvos had dit jaar wel 4 grote praalwagens. En heel veel mensen die de deelnemers kwamen aangapen. Zoveel zelfs dat het gratis eten dat je kon krijgen al was uitgedeeld voordat je je naar de voorste gelederen van de rijen had kunnen worstelen. Dat heb je natuurlijk in tijden van economische crisis.
Het onderwerp van dit jaar in de optochten en verkleedpartijen is natuurlijk geen verrassing. Waren het vorig jaar rond de verkiezingen nog Papandreou en Karamanlis die met grote neuzen overal voorop liepen, dit jaar waren er opvallend veel zwarte jurken, witte baarden en vrouwelijk ondergoed.
Het vasten is begonnen, hoewel steeds minder mensen gedurende de gehele Lent geen vlees meer eten. De woensdagen en vrijdagen zijn nog de dagen waarop het niet gepast is en de laatste week voor Pasen, de Heilige Week, blijft heilig voor de vlees-onthouders. Ik denk dat de slagers in hun handjes zullen knijpen door de onverwachte meevaller die ze door de crisis in de kerk in hun schoot krijgen geworpen. Menige Griek gelooft nu dat de pappa's vooroplopen in het stiekeme snoepen van het vlees. Dus waarom zouden zij niet naar de slagers gaan?
