De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Burenruzie
13 januari 2009. Terwijl het in Athene nog steeds een beetje rommelt met jongeren en de regering zichzelf een nieuw jasje heeft aangetrokken, kwam er afgelopen week weer een oud zeer opzetten: de schending van het Griekse luchtruim door Turkse straaljagers en de ruzie over de grens van de internationale wateren.
De Kaz Dagi vanuit Sykaminia gezien
Volgens Griekenland loopt de Griekse grens 12 mijlen uit de kust, maar Turkije erkent slechts 6 mijlen, zodat de Turken volgens de Grieken hun luchtruim schenden als Turkse straaljagers over die 6 niet erkende mijlen vliegen.
Het incident van vorige week begon, toen een Grieks vliegtuigje deelnam aan een operatie om vluchtelingen op zee te redden in de buurt van Samos dicht aan de Turkse grens. Turkse straaljagers vlogen meteen op en bemoeilijkten de reddingsactie. Een dag later vlogen Turkse en Griekse straaljagers elkaar weer ouderwets in de haren, wat ‘dogfights’ wordt genoemd, onder andere boven Lesvos, en sindsdien zijn de verhoudingen tussen de twee landen weer flink aangescherpt.
De bewoners van Lesvos echter doen steeds meer hun best de oude ruzies tussen Turkije en Griekenland opzij te zetten en bezoeken schoorvoetend Turkije, het land waar ouders en grootouders van vele Lesvorianen vandaan komen. Sommigen hebben zelfs nog huizen aan de overkant en sommigen wagen zich zowaar tot Istanbul.
Bovendien is Turkije een luilekkerland om te winkelen, want behalve de benzine is er alles stukken goedkoper dan op Lesvos. De handel tussen de beide kusten lijkt dan ook langzaam maar zeker aan te trekken.
Zelfs protestgroepen gaan samenspannen. Zo was er afgelopen week een Grieks-Turkse protestbijeenkomst tegen de bouw van een nieuwe elektriciteitscentrale in Aliaga, een stadje in de regio van Izmir, dat op 50 kilometer afstand ligt van Mytilini (de schoorsteen van de fabriek kun je vanaf Oost-Lesvos zien). Tussen de toch al sterk vervuilende petrochemische industrie van Aliaga wil men deze elektriciteitscentrale op steenkool laten draaien, wat nog meer lucht-, water- en bodemvervuiling met zich meebrengt. En als ze dan nog goede steenkool uit Turkije zelf zouden gebruiken, nee, ze willen een goedkope en laag inferieure steenkool uit Zuid Afrika gaan importeren.
Er wordt geschat dat de centrale zo’n 2,8 miljoen ton kolen per jaar zal moeten gebruiken, waarvan de as verspreid zal worden over de regio. Bovendien zal de centrale dagelijks zo’n 50.000 liter zeewater nodig hebben om de motoren te koelen, zodat er ook nog eens een behoorlijke slok verwarmd water (35°C) terug de zee in zal stromen. Nu heb ik natuurlijk niets tegen een warme zee, maar ik kan me wel voorstellen dat alles wat leeft in de zee daar niet zo blij mee is. Kortom, deze vervuiling in Turkije raakt ook het eiland Lesvos, dat zich terecht in de protesten mengt.
Een wat minder doorzichtige zaak betreft de goudmijnen in Turkije. Allereerst heeft Lesvos een groot aantal (of misschien wel alle) waterbronnen te danken aan het Ida gebergte (de Kaz-Dagi, bijgenaamd de ‘Magic Mountains’, die je vanuit het noorden van Lesvos boven alle andere bergen in Turkije ziet uittorenen). Stelt u zich maar twee communicerende vaten voor waarvan het ene zich ergens in het Ida gebergte bevindt en het andere ergens op Lesvos. En zo heeft Lesvos niet alleen bronnen, maar ook rivieren te danken aan Turkije, omdat het water vanuit Turkije als onderaardse rivier naar het eiland stroomt. Gelukkig is dit een natuurlijk verschijnsel en betreft het geen pijpleiding, die je, zoals Rusland deed, kunt afsluiten wanneer je ruzie hebt.
De Canadese firma Global heeft in Turkije licenties gekregen om aan de kust bij de Kaz Dagi goud uit de bergen te halen. De tijden dat massa’s gelukszoekers, zoals dat ooit in Amerika gebeurde, op zoek naar rijkdom met een zeefje jarenlang in een beekje stonden, zijn grotendeels voorbij. Om goud te delven in deze moderne tijd heb je cyanide nodig: “Cyaniden vinden toepassing in de edelmetaalwinning en -zuivering, omdat fijn stofgoud, zoals dat in aanzienlijke hoeveelheden aanwezig blijft in het afgewerkte erts van een goudmijn, oplost in een oplossing van blauwzuur en daaruit kan worden neergeslagen door toevoeging van zinkpoeder” (uit Wikipedia). Zo zal er dus cyanide in het grondwater terechtkomen, en - u raadt het al - dus ook in het water op Lesvos.
Hoe prat Lesvos ook gaat op zijn onbezoedelde natuur, u ziet het, ook dit eiland dreigt een dispuut te worden op internationaal vlak. Alleen is de Griekse regering zoals gewoonlijk absoluut niet bezig met ‘triviale’ milieuzaken en blijft het grootste onderwerp van de eeuwigdurende ruzie tussen Turkije en Griekenland de territoriale wateren en de schending van het luchtruim. Zolang die ruzie niet uit de hand loopt, heeft de bevolking van het eiland daar geen last van en kan ze de Turken helpen om zowel het Turkse als het Griekse milieu proberen te redden van de vervuilende industrieën.
