De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Boerenbedrog
28 januari 2009
Zodra het sein op 1 oktober wordt gegeven dat je weer fikkie mag stoken in Griekenland, beginnen de boeren met het verbranden van stukken terrein die zijn volgegroeid met allerlei lage bosjes.
Geiten op Lesvos
Hierdoor lijken de bergen soms op vulkanen, wanneer de rook dichtbij de top naar de hemel reikt. Nadat de regens zijn gevallen, zie je de zwarte aarde weer langzaam groen kleuren, dankzij malse grassprietjes die een heerlijke hap betekenen voor schapen en geiten.
Ik vond het maar niks, deze brandjes: het verpest de schoonheid van het landschap met flinke lappen zwart geblakerde grond. Bovendien zijn niet alle boeren even voorzichtig. In november ging nog een flink stuk natuur de hens in op Rhodos, toen de brand van een boer een beetje uit de hand liep.
Maar het landschap in Griekenland is er niet alleen om mooi te zijn. Het land wordt zoveel mogelijk benut door veehouders die er schapen en geiten laten grazen. De stukken land waar niemand iets mee doet, laten ze afgrazen, tot grote ergernis van nieuwe landeigenaren, die hun land kaal gevreten kunnen terugvinden, wanneer ze het niet degelijk met hekwerk afrasteren.
Ik heb er lang over nagedacht en ben tot de conclusie gekomen dat de boeren het hier op het eiland (en natuurlijk ook elders in het land) steeds moeilijker krijgen. Meer en meer land wordt verkocht en wordt verboden gebied voor hun geiten en schapen. Waar ze vroeger nog over hele bergen beschikten om hun dieren te laten lopen, hebben de boeren nu stukken land waar schapen en geiten wel of niet mogen grazen. Zelfs al was dat gebied niet van hun, de eigenaren die toch niets met de grond deden, vonden het al lang best dat het terrein nog enigszins begaanbaar bleef dankzij de etende dieren. Na de grote branden van de nazomer 2007 was er zelfs een discussie of dit afbranden van het struikgewas ook als brandpreventie kon worden gezien.
Wanneer er niet genoeg wordt gegraasd, groeit het land vol met ondoordringbare struiken. Wordt er op een stuk land te veel gegeten, dan krijg je kale grond, gevoelig voor land- of modderverschuivingen. Er zijn veel mensen, waaronder vooral westerse buitenlanders, die behoorlijk kunnen schelden op schapen en geiten die het landschap aantasten en regelmatig ook nog eens een gevaar op de weg zijn. Zij zien er dan ook het nut niet van in om stukken land plat te branden voor nieuw gras en ze hebben al helemaal geen begrip voor een schapenboer die er niet voor zorgt dat zijn dieren op eigen land blijven.
Ook hier op het eiland rukt dus de moderne cultuur op. En daarin is niet zoveel plek meer voor de traditionele schapen- en geitenboer. Maar, vraag ik me dan af, stel dat boeren er helemaal mee ophouden, wat steeds vaker gebeurt, is het dan gedaan met het scharrelvlees van het lam en de geit, zo’n smakelijke specialiteit hier op het eiland? En waarmee gaat er dan feta worden gemaakt, of lado-tiri?
Het is duidelijk dat de moderne welvaart en oude culturen zoals het schapenhoeden lijnrecht tegenover elkaar komen te staan. Hiermee wil ik niet alles goedpraten wat er komt kijken bij het boeren. Kaas- en melkfabrieken in de omgeving van Vatoussa, Andissa en Skalochori gaan harder worden aangepakt, omdat ze de rivieren vervuilen. Dat werd de hoogste tijd, want die rivieren daar stinken zo erg, dat je nog geeneens je auto uit wilt komen, als je daar wil gaan wandelen.
Steeds meer boeren houden het dan ook voor gezien. Niet alleen omdat ze hun werkterrein drastisch kleiner zien worden, maar vooral omdat het veevoer veel te duur is geworden en het vee en de melk veel te weinig opleveren. Je verdient er niets meer mee en je kunt er nog maar nauwelijks van leven.
Het zijn echter niet de veeboeren die overal in Griekenland aan het demonstreren zijn. Over heel Griekenland roeren de landbouwers zich nu al tien dagen. Ze zorgen met zo’n 9000 tractoren voor wegversperringen en blokkeren grenzen naar Turkije, Bulgarije en de FYROM, ze sluiten wegen zoals de drukke snelweg van Athene naar Thessaloniki en ook op Kreta zijn een aantal hoofdwegen door hen versperd. De buurlanden beginnen kwaad te worden omdat hun vrachtwagenchauffeurs geen kant meer op kunnen, de winkels in Athene worden niet meer bevoorraad en vandaag vonden zelfs de vluchtleiders in Athene het nodig om hun solidariteit met de boeren te tonen door te staken.
De boeren zijn kwaad, o.a. omdat Europa te lage basisprijzen voor graan, katoen en olijfolie geeft, er steeds minder subsidies zijn en de regering weigert een helpende hand toe te steken.
Hier op Lesvos zijn de boeren weliswaar nog niet de straat op gegaan, maar ook hier zijn de lage olijfolieprijzen een bron van gemopper, net als de melkprijzen of de prijzen voor de groenten.
Bovendien wordt er gezegd dat in Griekenland vooral de tussenhandelaren zich verrijken over de ruggen van de boeren én de consumenten. Neem nu een kilo broccoli. Die verkoopt een boer hier in Molyvos voor 40 cent aan een man die een groentenkar heeft. Deze groentenboer verkoopt diezelfde kilo broccoli voor 1,40! Terwijl de boer moet ploegen, zaaien en oogsten, loopt de groentenboer, die enkel hoeft te verkopen, met het merendeel van het geld weg!
Het zijn niet alleen de boeren die niets verdienen. De lonen in Griekenland zijn veel te laag en het is dan ook geen wonder dat vele Grieken regelmatig staken of demonstreren. Een falend belastingstelsel en een cultuur van omkoperij maken het leven in Griekenland alleen nog maar duurder... Sinds de euro in Griekenland is geïntroduceerd, is het het duurste land van Europa geworden.
Als we niet oppassen, wordt de boer hier een uitstervend fenomeen, net als de in het landschap ronddolende schapen en geiten, en gaat de moderne tijd ervoor zorgen dat er geen scharrelvlees, kaas, groenten, fruit en olijfolie van eigen eiland in de winkels te verkrijgen is. Dan verandert ook Griekenland in een land waar je alleen nog maar verpakt vlees en groenten uit Verweggiestan of kassen kunt krijgen, zoals grotendeels in Nederland het geval is, waar de kinderen amper weten dat het vlees van een rund of varken komt, of de melk van de koe.
(wt: Julie, dat noemt men in Nederland en in de rest van de Westerse wereld al 20 jaar 'vooruitgang': het merendeel van de goegemeente wil dat nu eenmaal... Alleen een handjevol idealisten kiest bewust voor kleinschalige voedselproducten (en heeft daar ook de portemonnee voor!). De schuld van dit alles ligt bij de consumenten die elke dag in het jaar alles op hun bord willen toveren wat normaal gesproken niet verkrijgbaar is in het betreffende seizoen. Het is praktisch en economisch gezien onmogelijk om alle monden van de huidige, 'ontwikkelde' wereldbevolking te voeden met kleinschalig en biologisch geproduceerd voedsel. En dan zwijg ik voor het gemak nog maar even over alle mensen die nagenoeg de hongerdood sterven in de ontwikkelingslanden...)
