De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Verborgen schatten
Een van de minst bekende gemeenten op het eiland is de gemeente Evergetoela, genoemd naar de rivier die van de Olympos naar beneden stroomt en uitkomt in de Golf van Jera. Iedereen op weg naar het noorden komt door deze gemeente, want het kleine dorp Lamboe Mili, dat zo netjes in tweeën wordt gehakt door de nationale ‘snelweg’ Mytilini - Kaloni, maakt deel uit van deze gemeente. De andere dorpen zijn: Asomatos, Ippeios, Kato Tritos, Michoe en Sikoendas.
Torentjes in Pláti
Asomatos, het kleinste dorp van de gemeente, ligt naast het bekendste en het mooiste bergdorp van Lesvos, Agiasos. Terwijl je in Agiasos ‘s zomers onder de voet wordt gelopen door hordes toeristen, is in Asomatos de moderne tijd nog niet aangetreden, zijn er geen souvenierwinkels en is het dorp een oase van rust, waar nog vele mensen zich per ezel vervoeren en de kafenions zo op de monumentenlijst kunnen. Het is het mooiste dorp van de gemeente Evergetoela.
Het is echter moeilijk uit te maken welke plek van Evergetoela het mooist is. De wandelingen die in dit gebied worden beschreven (o.a. door de beruchte Andersons in hun boekje ‘Lesvos, autotochten en wandelingen’, uitg. Sunflower), voeren vaak over eeuwenoude monopatia (kleine ezelspaden) en zijn van een adembenemende schoonheid. Er stroomt overal water langs de berghellingen naar beneden, de beboste delen doen soms zelfs jungle-achtig aan en de olijfboomgaarden met hun kleine ronde muurtjes tegen erosie ademen een eeuwenlange rust uit.
Behalve enkele wandelgidsen zwijgen de meeste toeristenboekjes over deze streek. Zelfs de uitgebreide gids over Lesvos ‘Anexerefniti Lesvos’ (‘Het onverkende Lesvos’ is helaas alleen in het Grieks verkrijgbaar), met de prachtige foto’s van Tzeli Chatzidimitrioe, voert je per auto alleen naar Asomatos, de watermolen van Milellia en het aquaduct van Lamboe Mili.
De oude watermolen van Milellia werd in 1994 gerestaureerd en produceert nu op authentieke wijze meel, waarmee verschillende smakelijke pasta’s en brood worden gemaakt die te koop zijn in het prachtige winkeltje dat bij deze watermolen hoort. Op het terrein van Milellia is ook nog een oude olijfpers te bewonderen, waar vroeger het zware werk door ezels werd gedaan.
Evergetoela heeft echter nog een aantal niet zo bekende plekken die beslist de moeite waard zijn om te bezoeken. Allereerst is er het lieflijke park van Anargiri. Met zijn hoge bomen, zijn kleine kerkje uit 1881 en het immer stromende water, is dit een ware, schaduwrijke oase in het hart van het eiland, waar in de zomerse weekenden de Grieken graag komen picknicken. Vanuit deze ruime en paradijselijk aangelegde oase is het een ‘must’ om even over het kleine paadje langs de rivier te lopen om al het groen om je heen te proeven, naar de bijen te luisteren die er om het hardst zoemen, de geuren op te snuiven die de planten en de aarde tot een jungle-parfum maken, en het klaterende water te volgen waarin de kikkers ploffen als je er aankomt.
Tussen Anargiri en de Golf van Jera verheft zich een bergrug waarop het bergplateau ‘Pláti’ ligt. Dit kalkrijke gebied dat vol met grote stenen ligt, is in deze tijd ook nog eens bezaaid met duizenden orchideeën. Toen we er vorige week op bloemenjacht waren, wisten we niet waar we moesten kijken: naar de grond om de kleurrijke orchideeën te zien of naar de groen-grijze olijfgaarden waar tussen de bomen manhoge torentjes van keien oprijzen. Je waande je op een of andere rituele plek waar de met keien gevulde torentjes een mysterieuze betekenis hebben. Natuurlijk was er geen bord in de omgeving te bekennen met wat deze torentjes betekenen. Waren het gewoon mooi gemaakte hopen stenen die de boeren uit hun velden rapen om de aarde makkelijker om te ploegen of hebben de torentjes van het Plat van Michoe een eigen verhaal te vertellen?
Wanneer je oude graven vindt, zoals bij Palios, oude kerkjes of deze torentjes, zijn er weinig mensen die je kunnen vertellen over hun oorsprong en betekenis. Ook internet biedt geen oplossing. Lesvos is een eiland waar veel te vinden is, maar waar maar bar weinig over wordt geschreven. In welke schrijfwijze ik Michoe ook intikte in de zoekmachine, de torentjes van Pláti werden niet vermeld, behalve dat ze op één toeristische kaart van Lesvos met een tekeningetje waren aangegeven.
Het dorpje Michoe staat redelijk beschreven op de website van de gemeente Evergetoela. Tot mijn verrassing stond daar ook een grot genoemd die je moet passeren als je rondwandeling nummer 14 van de Andersons doet, Michoe via Pláti: daar herinner ik me tenminste een bordje te hebben gezien met ‘cave’. De grot heb ik echter nooit gevonden of betreden. Het is de grot van Foessa en als we de website van de gemeente mogen geloven, is het de mooiste grot van Lesvos. De grot werd in 1981 herontdekt en via lage gangen moet je in kamers van wel 20 meter hoog komen...
Boeken zijn er vol geschreven over de planten op de Egeïsche eilanden. Er bestaat een handjevol wandelgidsen over Lesvos, er is een beroemd vogelboek over Lesvos (Richard Brooks - Birding on Lesvos) en ik vond zelfs een (Grieks) kookboek met recepten van Lesvos. Maar waarom is er geen goede gids (in het Engels) waarin de kleine archeologische schatten staan vermeld van alle regio’s van Lesvos? Oud-Andissa, de Byzantijnse kerkjes zoals die bij Ypsolometopo, de graven bij Palios... Waarom zijn de oude watermolens nooit in kaart gebracht, waarom kan ik niets vinden over de torentjes van Michoe, waarom is het oude Romeinse aquaduct van Lamboe Mili geen toeristische trekpleister? Het wordt de hoogste tijd dat archeologen en historici zich het lot van dit vergeten eiland aantrekken...
