De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Doping
Ongeveer 97 à 98% van de Grieken is Grieks orthodox. Ook hier op het eiland is de godsdienst alom vertegenwoordigd: overal staan kloosters, kerken en kapelletjes. Naast het grote aantal bekende kloosters (waaronder de kloosters Limonos te Kaloni, Taxiarchis in Mandamados, Agios Raphael bij Thermi, Ypsolo bij Eresos) en kerken in steden en dorpen (waaronder Panagia te Agiasos en Panagia Glikofiloessa te Petra) is het landschap bezaaid met honderden kleine kerkjes en kapelletjes, allemaal gewijd aan een heilige. En wie denkt dat het allemaal oude gebouwen zijn, heeft het mis. Nog steeds worden overal kleine kerkjes gebouwd.
De doop
Er zijn twee redenen om een kerk te laten bouwen: wegens een belofte aan een heilige of gewoon om te laten zien hoe rijk je bent. Heb je een Mercedes voor de deur, dan heb je meestal ook een kleine kerk in je achtertuin. Sommige mensen zijn wat bescheidener en bouwen een kerkje op de meest afgelegen plekken. Je ziet ze staan op onherbergzame bergtoppen of op moeilijk te bereiken stukjes strand.
Maar ook de kloosters raken niet uitgebouwd: het klooster van Limonos bij Kaloni vindt één kerk niet genoeg. Dankzij giften van gelovigen zijn ze van plan om op hun grond kerkjes te bouwen, één voor iedere heilige, en dat zijn er heel wat. Vandaar dat het klooster nu wordt omringd door tientallen vrolijke kerkjes, waarvan meerdere in aanbouw.
Dat de Grieken vroom zijn, wil ik niet zeggen. Maar dat de kerk en haar vertegenwoordigers een grote rol spelen in het Griekse leven, is zeker. Het begint al bij de geboorte. Binnen een jaar vanaf de geboorte wordt een kind gedoopt en ontvangt het zijn naam (vóór de doop heet een pasgeboren kind ‘baby’). Pas na de doop kan het kind officieel worden geregistreerd bij de gemeente. Wie met een ongedoopte baby naar het buitenland wil, krijgt wel een paspoort voor de baby, maar daarin worden alleen de ouders genoemd.
Bijna alle Grieken zijn gedoopt en die doop mag je gerust een vuurdoop voor het leven noemen. Ondanks de feestelijkheden rond zo’n doop is de eigenlijke ceremonie een hel voor de moeder en een onplezierig uur voor het kind.
Het doopfeest begint met de keuze van een peetouder. Deze moet over het kind waken en het verwennen met kado’s op zijn naamdag. Bovendien moet de peetouder zijn petekind een kaars geven met Pasen, en een oude traditie wil dat het kind ook nog eens jaarlijks een paar nieuwe schoenen krijgt met Pasen.
Een petekind wordt echte familie van je. Zo mogen de petekinderen van een peetouder niet met elkaar trouwen en zelfs de kinderen van een peetouder worden geacht niet met de petekinderen van hun ouders te trouwen.
Na de keuze van een peetouder, is er de keuze van de kerk waar de ceremonie moet worden gehouden. Hier op het eiland heb je de keuze uit honderden kerkjes. De meeste Lesvorianen echter willen hun kind in een grote of bekende kerk gedoopt krijgen; tenslotte nodig je de gehele familie uit en het liefst het gehele dorp, zodat iedereen kan zien hoeveel geld je spendeert. Het Taxiarchis klooster bij Mandamados is hiervoor het populairst, evenals voor de trouwerijen.
De doopceremonie zelf kent vele rituelen: het kind wordt overhandigd aan de peetouder, die uit naam van het kind zal spreken. Eerst wordt de duivel uitgebannen en vervolgens gaat het gezelschap naar de doopvont waar een van de grootmoeders het kind uitkleedt. Dan wordt er de door de peetouder meegebrachte (olijf)olie in het water gedaan en zalft de priester hiermee de baby. Als de baby dan nog niet overstuur is, dan wordt hij het wel wanneer hij tot driemaal toe wordt ondergedompeld in de doopvont. U kunt zich voorstellen dat de baby daar geen zin in heeft, en de meeste baby’s zetten het dan ook op een krijsen. Hoe lief de peetouder ook kan zijn, de baby wil zijn moeder, die echter geen vinger mag uitsteken tijdens de gehele ceremonie.
De baby blijft overstuur als hij het kettinkje met kruisje krijgt omgehangen (de meeste Orthodoxen dragen zo’n kruisje), als hij opnieuw wordt gezalfd, als er drie lokken haar worden afgeknipt en als er rondom de doopvont moet worden gelopen. Het is de taak van een grootmoeder om het kind dan zijn mooie doopkleertjes aan te trekken, en pas wanneer de ongeveer een uur durende ceremonie is afgelopen, mag de moeder haar kind weer terugkrijgen na een symbolische handkus aan de priester. Vervolgens mag het kind drie dagen niet in bad worden gedaan en moet de eerste vieze luier worden verbrand. Bovendien moet het de eerste drie zondagen in de doopkleding naar de kerk, met de doopkaars, om de heilige communie te ontvangen.
Als u dus langs een kerkje komt, waar enkele mensen in hun zondagse kleren rondhangen en niemand er van opkijkt als er een erbarmelijk gekrijs uit de kerk klinkt, alarmeer dan niet de politie wegens een vermeende slachting: dit is een traditionele doop, waarvan zowel moeder als kind hevig overstuur raken.
De regering probeert op dit moment het onderzoek naar het Vatopedi schandaal stop te zetten. Ze is bang dat nog meer politici hieraan ten onder zullen gaan. De kerk gaat gewoon door met geld vergaren. Niet alleen met investeringen en makelaar spelen, maar ook met dopen en trouwerijen. Want de priester strijkt met zo’n doopceremonie honderden euro’s op. Ook de trouwerij levert een aardig zakcentje op. Of een begrafenis, of een herdenkingsmis. Als ik de Griekse staat was, zou ik ook nooit van de kerk willen scheiden. Zo’n rijke en machtige zakenpartner vind je nooit meer...
