De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Het geheim van het Ikarische leven
Kunt u het zich voorstellen: honderd jaar worden op een Grieks eiland? Geen stress, een klein groentetuintje onderhouden, uitkijken over de blauwe zee, een wandelingetje door de bergen maken, wilde groenten, vijgen en walnoten verzamelen, af en toe een glaasje drinken in het kafenion met je vrienden, elke dag een opfrissend middagdutje doen, eten volgens het Ikarische dieet...
Siestatijd in Asomatos
Dat is het geheim van het Ikarische leven, waarmee je volgens de Amerikaanse gezondheidsgoeroe Dan Buettner kans hebt op een lang en gezond leven. Tot nu toe heeft hij vier gebieden in de wereld als ‘blauwe zone’ bestempeld, streken waar het goed oud worden is: naast het Griekse eiland Ikaria, zijn dat Nicoya in Costa Rica, Okinawa in Japan en Loma Linda in Californië, Amerika. Zijn bevindingen heeft hij samengevat in het boek dat vorig jaar werd uitgegeven: ‘De blauwe Zone: lessen om langer te leven van mensen die het langst leefden’ (The Blue Zone: Lessons for Living Longer From the People Who've Lived the Longest).
Ze hebben allemaal zo hun geheimen, deze streken, en dat van Ikaria schuilt dus niet alleen in het eten, maar ook in socialiseren en bewegen. Het Ikarische dieet verschilt maar een klein beetje van dat van het mediterrane dieet: veel groenten, waaronder veel wilde groenten en bonen, weinig suiker en vlees, minder granen en vis dan het mediterrane dieet, maar wel meer aardappels, geitenmelk, regelmatig voedzame honing, kruidenthee, een glaasje zelfgemaakte rode wijn en uiteraard veel olijfolie.
Bij bewegen moet u zich niet voorstellen dat alle mensen van zo’n Grieks dorpje regelmatig op de hometrainer zitten, massaal elke morgen gymnastiek doen op het dorpsplein, zoals in Japan de gewoonte is, of dat iedereen bij een voetbalclub zit.
Grieken staan er juist bekend om dat ze veel te weinig bewegen: alles wat met de auto kan worden gedaan, ook al is het 10 meter verder naar de winkel, wordt op vier wielen ondernomen. Hier op Lesvos begrijpen de Grieken er niets van dat er toeristen naar het eiland komen om te lopen, en menige Griek stopt dan ook nog steeds om je een lift aan te bieden als hij wandelaars in het vizier krijgt (gelukkig beginnen steeds meer Grieken nu ook in te zien dat ze meer moeten bewegen, dus hier komt verandering in).
Het toeristische deel van Lesvos in het noorden zal dan ook niet zo gezond zijn als Ikaria, want ook hier wordt het auto-wandelen nog veelvuldig toegepast, en je ziet dat vele Grieken hier in het dorp last hebben van hart- en vaatziekten en vaak de 60 jaar niet eens halen. In het noorden van Ikaria wordt eenderde deel van de bewoners 90 jaar... Toch beantwoordt Molyvos wel aan de maatstaven van een bergdorpje: als je ergens heen moet, ook al is het maar enkele huizen verderop, dan moet je een beetje klimmen of dalen door de dorpsstraatjes, en ik kijk vaak met bewondering naar de oudjes die dagelijks langzaam over de trappen schuifelen (er zijn overigens jongeren die dat gewoon op de motor doen).
Verder is het onderhouden van een tuin ook heel gezond. Niet alleen wegens de opbrengst van groenten-uit-eigen-tuin, maar vooral omdat je in beweging blijft: omspitten, zaaien, onkruid wieden, oogsten. De dagelijkse wandelingetjes en het onderhoud zorgen voor genoeg beweging om je fit te houden.
Een andere factor van het Ikarische goede leven is het middagdutje dat vroeger algemeen werd toegepast in het Griekse leven, maar vooral in de toeristische gebieden steeds meer vergeten wordt. Kom je in de vroege middag in Molyvos, dan is er altijd wel wat leven op straat, maar kom je op Ikaria, dan lijkt iedereen te slapen en zijn de straten uitgestorven. Wat vaak onvermeld blijft overigens, is dat de Grieken in de middag hun hoofdmaaltijd nuttigen, dus een slaapje erna is wel heel aanlokkelijk.
De curieuze factor van het Ikarische goede leven is het sociale leven. Hier in Griekenland zijn de familiebanden heel sterk en blijven wel drie generaties huizen delen. Bejaardencentra zijn een bijna onbekend verschijnsel in Griekenland. Grootouders spelen een grote rol in het opvoeden van de kleinkinderen en in het huishouden, zodat de oudjes, hoe oud ze ook zijn, een sociale rol blijven behouden. Volgens de Ikarioten is alleen wonen dan ook heel ongezond. Een vreemde opvatting is dat sommige Grieken beweren dat je ook door regelmatig naar de kerk te gaan ouder wordt (misschien zijn de extra wandelingetjes naar de kerk hier de oorzaak van?)...
Wat het eten betreft, is het duidelijk: zoveel mogelijk vers, zoveel mogelijk divers en zoveel mogelijk naar de seizoenen eten. Het Ikarische dieet zit vol met eigen producten, wat hier op Lesvos ook het geval is, al wordt hier dan meer het mediterrane dieet gevolgd, met vooral vis en granen. Er is al eerder aan de alarmbel getrokken vanwege het feit dat er in het moderne leven geen plaats meer is voor deze gezonde eetgewoonten: steeds meer gezinnen eten diepvriesproducten (pizza’s) en fastfood is ook in Griekenland al lang geen onbekend verschijnsel meer, zeker niet in de toeristengebieden.
Gelukkig is de eetgewoonte op Lesvos nog lang niet aangepast aan het moderne leven en moeten zelfs de toeristen genoegen nemen met het echte Griekse eten dat hier in bijna elk restaurant wordt geserveerd. Misschien worden er hier op Lesvos niet zoveel mensen 90, maar vooral in de bergdorpen, waar het traditionele Griekse boerenleven nog onverminderd voortgaat, durf ik te wedden dat eenderde makkelijk de 80 haalt. Lesvos is vast een lichtblauwe zone...
