De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Badderen
Tegenwoordig vliegen mensen de halve wereldbol over om mooie stranden te bezoeken waar ze van de zon en de zee kunnen genieten. Dagjesmensen persen zich met duizenden tegelijk op een strand, als er een warme dag aanbreekt in de zomer. De meeste mensen nemen een duik in zee om af te koelen of om een eindje te zwemmen.
Een heet bad in Lisvori
Je hoort nog maar zelden mensen zeggen dat ze in zee gaan, omdat dat gezond is. Toch is deze populaire vorm van strandcultuur ongeveer twee eeuwen geleden ontstaan, toen er uit de medische wereld berichten kwamen dat een zeewaterbad gezond zou zijn. Het zoute water zou goed zijn tegen astma, reumatiek en hernia. En voor inwendig gebruik werd zeewater geadviseerd om de darmen schoon te spoelen. Lekker zout glas zal dat zijn geweest!
Zo kwam er in de 19de eeuw opeens een einde aan de stilte aan de kust en ontdekten vissersplaatsjes zoals Zandvoort een nieuwe bron van inkomsten: de badgasten.
Het was ook in de 19de eeuw dat men inzag dat baden goed voor de hygiëne was. Na twee heftige cholera epidemieën in Engeland (1832 en 1849) werden publieke badhuizen gebouwd, waarin het volk zich kon schoonmaken. Het voorbeeld van Engeland werd naarstig gevolgd door andere landen in Europa en de badhuizen bleven in functie totdat er in de 20ste eeuw steeds meer badkamers in de huizen werden aangebracht. Een woning zonder badkamer wordt tegenwoordig niet meer als een zelfstandige woning gezien.
De tot de rijke elite behorende mensen - die ook de eerste badgasten waren totdat de badplaatsen openbaar vervoer kregen, zodat ook het gewone volk zich naar de gezonde zee kon reppen - hadden zich het badplezier al langer eigen gemaakt in kuuroorden die waren gebouwd rond thermale bronnen.
Veel mensen denken dat de Romeinen de kuuroorden hebben uitgevonden, maar reeds in de Griekse oudheid werd het baden in thermale bronnen aangemoedigd wegens gezondheidsredenen en bleken mensen het zich te kunnen veroorloven in bad te gaan om zich te reinigen. Zo is een van de beroemdste uitspraken uitgevonden in bad: de Griekse wetenschapper Archimedes (287- 212 v.Chr.) riep “Eureka, eureka!” (ik heb het gevonden!), toen hij in bad lag te mijmeren en opeens besefte dat “de opwaartse kracht die een lichaam in een vloeistof of gas ondervindt even groot is als het gewicht van de verplaatste vloeistof of gas” (citaat uit Wikipedia). Het verhaal gaat dat hij zo dol van vreugde was over deze vondst dat hij uit bad sprong en naakt over de straten van zijn woonplaats Syracruse liep.
Ook in het oude Egypte was een bad nemen niet onbekend. Van Cleopatra wordt gezegd dat ze zich in ezelinnenmelk baadde om haar beroemde schoonheid te behouden.
Was het baden ooit alleen bedoeld als religieuze reiniging of voor de gezondheid, de Romeinen krijgen de eer toegewezen om het baden tot een lust te hebben gemaakt. Dankzij hun aquaducten die de watertoevoer voor grote baden mogelijk maakten, begonnen ze met de bouw van enorme badhuizen, en de ene keizer probeerde de andere keizer te overtreffen in grootsheid. Zo besloeg het badencomplex Caracalla in Rome, dat in 216 gereed was, 12 hectare en waren er in dit kuuroord naast verschillende baden ook twee bibliotheken, winkels, terrassen, gymnastiekruimtes en cafés te vinden. Ruim 2000 bezoekers konden van de baden genieten en vanaf galerijen boven de baden konden 1600 mensen zich vergapen aan de baders. In 302 werden de baden van Diocletian geopend, die aan maar liefst 18.000 baders plaats boden!
Later werden de Romeinse baden berucht, omdat er de nodige ontucht werd gepleegd en er in de mistige baden politici bijeenkwamen om samen te zweren. Toen het christendom vervolgens Europa min of meer veroverde, werden de baden in de ban gedaan: je kunt je zonden niet van je af wassen, want daarvoor moet je je tot God wenden! Pas aan het eind van de middeleeuwen werden de geneeskrachtige bronnen weer herontdekt en mondjesmaat in ere hersteld. Tijdens de 19de en begin 20ste eeuw vormden de kuuroorden, zoals Baden-Baden in Duitsland, populaire vakantieoorden voor de aristocratie en leden van de koningshuizen van Europa en was er zoveel losbandigheid dat de geschokte katholieke kerk aan moest dringen op gescheiden baden voor mannen en vrouwen.
Veel hedendaagse steden in Europa zijn nog steeds de trotse bezitter van Romeinse baden, waar je je nog de luxe van vroeger kunt voorstellen, wanneer je je wentelt in het geneeskrachtige water, zoals in het Engelse Bath of in het Hongaarse Boedapest.
Hoewel Lesvos een tiental hete bronnen bezit, heeft het geen groot kuurcentrum. Alleen Thermi was ooit een bloeiend kuuroord. Het in verval geraakte luxueuze hotel Sarlitza Palace, gebouwd begin 20ste eeuw en ook wel het Turkse Badhotel genoemd, is daar een stille getuige van, maar ook de archeologische vondsten van Romeinse en oud-Griekse bodemschatten bewijzen dat de bronnen van Thermi al eeuwenlang een populaire badplaats vormden.
De andere hete bronnen van Lesvos zijn over het algemeen kleine, simpele baden die door de gemeenten worden onderhouden. Die kleinheid geeft ze echter wel dat gevoel van romantiek en authenticiteit. Geen van die baden heeft echter de uitstraling van een kuuroord zoals dat van Spa in België of van Karlovy Vary in Tsjechië.
Ook de twee baden van Lisvori zijn eenvoudige, kleine baden waar je om de beurt alleen, of met eigen gezelschap, in mag. De gemeente van Lisvori heeft echter bedacht dat een beetje meer grandeur wel op zijn plaats is, en heeft derhalve besloten tot de verbouwing van het kleine complex en de renovatie van de hotelkamers. De gemeentelijke werklieden togen vol enthousiasme met beton aan het werk om het uit de 14de eeuw stammende oudste bad eens wat te moderniseren! De dame van de archeologische dienst kreeg bijna een flauwte, toen ze kwam inspecteren: zo’n oud gebouwtje met beton te lijf gaan! De werkzaamheden werden dan ook meteen stilgelegd, nadat bleek dat de gemeente geen vergunning had gekregen van de archeologische dienst.
De ruzies zijn weer bijgelegd en de werkzaamheden zijn hervat. Het grote, betonnen, nieuwe parkeerterrein straalt je tegemoet! De burgemeester heeft echter verzekerd dat al dat beton bestraat gaat worden met oude keien, dat er bomen komen met het nodige groen en schaduw en dat de baden alleen met oude stenen zullen worden gerestaureerd. Volgens hem zal alles in maart gereed zijn, maar dat is het woord van een Griek. Lisvori zal nooit de grandeur kennen die eens de Caracalla Baden in Rome uitstraalden. Toch zullen de nieuwe baden van Lisvori al een stapje in de goede richting zijn: een klein kuuroordje in een schitterende omgeving, waar je kunt overnachten en een hapje eten.
