De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Stin ygeia mas
Er breken zware tijden aan hier in Griekenland wegens de algemene crisis. Maar Grieken zijn geen volk om meteen bij de pakken neer te gaan zitten. En al helemaal niet in de tijd voorafgaande aan de 40 vastendagen voor Pasen: de carnavalstijd is aangebroken en de zorgen worden zo goed als mogelijk even opzij gezet.
Het televisieprogramma Stin ygeia mas
De Grieken vieren drie weken carnaval (apokriës): de eerste week is het een soort aanloopweek, dan heb je een week waarin er vooral vlees wordt gegeten. Het hoogtepunt van de vleesweek is tsiknopempti (‘Gerookte donderdag’), waarop de Grieken massaal de grill aanzetten om het vlees te roosteren. Dan volgt de zogenaamde kaasweek, waarin zuivelproducten worden gegeten, en het daarop volgende grote carnavalsweekend wordt afgesloten met ‘Schone Maandag’ (kathari devtera) op 15 februari.
De mensen die het niet zo breed hebben en/of geen zin hebben om de feestjes buiten de deur te zoeken, kunnen dat ook gewoon thuis doen en de tv aanzetten. Het typisch Griekse muziekprogramma ‘Stin ygeia mas’ (stin ia-mas zou het fonetisch zijn) had afgelopen tsiknopempti een extra uitzending voor de feestpret: zingen, dansen en plezier maken, dat is de boodschap van dit - door nuchtere, Nederlandse ogen gezien uiterst curieuze - programma.
Het drie uur durende programma is al vanaf 2005 elke zaterdagavond te vinden op een van Griekenlands grootste televisiezenders NET. Stel je voor: een stevige rij aaneengesloten tafels, met door de jaren heen steeds mooiere creaties aan tafelkeedjes. Achter de tafels zitten de gasten; een brede keur van zangers, zangeressen, muzikanten, hun aanhang en de presentator, Spiros Papadopoelo, een toneelspeler die je in heel wat tv-series terugziet. Na wat introducerend geklets, kruipt de eerste zanger achter de microfoon op het podium met orkest en de avond kan beginnen.
Als je het zeer uitgebreide Griekse liedjesrepertoire wilt leren kennen, moet je beslist elke week kijken, want vaak worden er populaire nummers ten gehore gebracht, zodat alle gasten én de presentator luidkeels mee kunnen blaten: ‘kun je zingen, zing dan mee’, is het motto van de avond. Na een jaar ‘Stin ygeia mas’ kijken, kun je gegarandeerd bijna alles meezingen.
Terwijl de meeste mensen aan bod komen achter de microfoon - vanaf het podium, of vanachter de tafel - warmt de sfeer op en worden er bloemen aangerukt om naar de zangers te gooien. Vroeger gooide men met borden om een artiest aan te moedigen wegens zijn mooie zang of de vertolking van een favoriet liedje. Blijkbaar is met borden gooien toch niet helemaal zonder gevaar, want jaren geleden werd het borden gooien verboden en mag men alleen nog maar met bloemen gooien. Maar we kennen de Grieken inmiddels en zelfs in een tv-programma zoals ‘Stin ygeia mas’ worden de borden nog regelmatig uit de kast getrokken om in duizend stukjes op de dansvloer te eindigen.
Hoewel veel dezelfde gezichten vaak terugkeren in het programma, zijn grote coryfeeën uit de Griekse muziekwereld er regelmatig te gast, zoals Georgos Dalares, Yannis Parios en Kostas Chatsis. Maar er komen ook bijzondere gasten, zoals een zingende priester, of een groepje volksdansers met wel heel erg jonge leden. Het kan dan ook soms flink uit de hand lopen, wat de amusementswaarde van het programma natuurlijk alleen maar ten goede komt. Kijk maar eens naar de ‘tafeldans’ en naar de bijna slapstick aandoende ‘bezemdans’!
Zulke uitbundige taferelen met gasten die zo ongeneerd zingen, dronken worden of dansen kunnen wij ons op de Nederlandse televisie niet voorstellen. Maar het is wel tekenend voor Griekse avonden. Of het nu een televisieprogramma is, een bruiloft of gewoon een zeer geanimeerd etentje: als er live muziek is, wordt er volop gezongen en gedanst, op een dansvloer, naast de tafels of tussen de dinerborden.
‘Stin ygeia mas’ is niet altijd zo onderhoudend. Regelmatig zitten er oude knarren aan tafel, waar geen lachje vanaf kan. Dan is het alleen maar hopen dat er mooie muziek wordt gemaakt. Zitten echter Dimitris Starovas of Yannis Zoeganelli in het programma, dan kun je er zeker van zijn dat het een avond vol muzikaal vuurwerk wordt.
Maar ook kan iedereen opeens stilvallen als er een prachtig lied ten gehore wordt gebracht, zoals tijdens het optreden van de zangeres Iro Lechoeriti. En heel soms zijn er niet slechts Griekse traditionele liedjes te beluisteren, maar worden de Grieken verrast met echte Spaanse zang en dans, worden er popliedjes gezongen of krijgt de muziek plots een buitenlands tintje, zoals gepresenteerd door de groep Cabaret Balkan.
Het is duidelijk dat muziek de Griek in het bloed zit. De rebetika is een van de populaire Griekse muziekstijlen, die begin 20ste eeuw is ontstaan uit een combinatie van Turkse muziek die de vluchtelingen uit Smyrna meenamen en een muziekstijl die in Pireaus bestond. In de jaren 20 was het dé Griekse blues, gespeeld in hasjcafés en achterbuurten van de grote steden. Ook de rebetika-liedjes zijn nog sterk vertegenwoordigd in ‘Stin ygeia mas’, ook al zijn ze voor veel jongeren ouderwets. Maar met de crisis zal deze muziek wel weer een grote opleving gaan krijgen. Met weemoed in het hart volop meeblèren met de muziek, dát is Grieks amusement op z’n best en dat zullen we hard nodig hebben de komende tijd.
