De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Geen Valentijn op Lesvos
Gisteren was het Valentijnsdag én carnaval, maar in Mytilini kwam bij de Franciscanerkerk geen postbode of koerier aan de deur en was het voor sommige mensen niet echt een dag om uitbundig te vieren: geen enkel heilig botje van Sint Valentijn werd teruggebracht naar Lesvos.
Sint-Valentijn (foto: internet)
De kleine katholieke, nog praktizerende gemeenschap van Lesvos telt volgens de lokale krant Ebros zo’n 60 zieltjes. Ze hebben hun Franciscaner kerkje op de Ermoe (de ‘Kalverstraat’ van Mytilini), dat in de 19de eeuw is opgericht, toen buitenlandse handelaren zoals Fransen, Duitsers, Italianen en Engelsen zich in Mytilini vestigden. Hoe de schrijn met de relikwie van Valentijn op het eiland kwam, is niet meer te achterhalen. Waarschijnlijk bracht een Italiaanse familie hem mee toen ze hier kwam wonen. In ieder geval kreeg in 1907 de aartsbisschop van Smyrna tijdens een bezoek aan Lesvos de relikwie onder ogen om de authenticiteit ervan te bevestigen. En zo werd later deze schrijn aan de katholieke kerk geschonken en kwam hij terecht op de Ermoe in Mytilini.
Toen het Ottomaanse rijk ineenstortte en de bloeiende economie van Lesvos in zijn val meenam, gevolgd door de Tweede Wereldoorlog, werd zowel het kerkje als zijn waardevolle relikwie vergeten. Pas in 1990 herontdekte een priester de schrijn in de verwaarloosde kerk en smokkelde hem mee naar Athene waar hij onderdak kreeg in de Heilige Francis & Clara kerk.
Eigenlijk was er overeengekomen dat dit heilige aandenken in 2009 naar Lesvos zou terugkomen. Maar vorig jaar was net een deel van het plafond van de Franciskaner kerk in Mytilini naar beneden gekomen. Dus moest Valentijn nog een jaartje wachten. Maar dit jaar staat de kerk nog gedeeltelijk in de steigers en is de ingang verborgen achter kratten en kartonnen dozen van naburige winkels. Geen mooi onthaal voor Valentijn!
Bovendien is Valentijnsdag in Griekenland in opmars en zijn de winkeliers in de buurt van de Francis & Clara Kerk in Athene pertinent tegen het weggaan van zo’n mooie publiekstrekker. En dan heb je nog die fantastische Griekse ambtenarij die de boel tegenhoudt door de vergunningen die nodig zijn voor het transport, niet op tijd af te leveren.
Welke heilige delen van Valentijn precies in die rijk versierde relikwiedoos zitten, is me niet helemaal duidelijk. Die onduidelijkheid lijkt bovendien wel de geschiedenis van deze heilige te zijn. De heilige Valentijn kwam bijvoorbeeld niet voor op de officiële katholieke lijst van martelaren uit het Romeinse Rijk, en wie hij nou precies was, is ook al nooit achterhaald. Er komen drie Valentijnen voor in aanmerking, die allen in de Romeinse tijd werden vermoord, omdat ze christenen hielpen (in de eerste drie eeuwen was het christelijk geloof in het Romeinse Rijk verboden): een priester uit Rome, de bisschop van Interamna (het tegenwoordige Terni) en een martelaar uit de toenmalige provincie Afrika. Wel is men het er over eens dat ergens tussen 200 en 300 n.Chr. op 14 februari een Valentijn werd begraven even ten noorden van Rome op de Via Flaminia.
De verhalen die Valentijn beroemd maakten, zijn ook legio. Zo huwde de bisschop van Terni een christelijk meisje met een heidense soldaat, wat verboden was, en hierna volgden vele andere christelijke stellen. Een ander verhaal gaat over een gevangen Valentijn die de blinde dochter van zijn cipier probeerde te genezen. Toen hij ter dood gebracht werd, ontving de dochter een briefje van Valentijn, waaruit een bloem viel, waarna het meisje weer kon zien en haar vader zich tot christen bekeerde.
In 1836 werden de overblijfselen van Valentijn in de Romeinse catacomben gevonden. En die werden waarschijnlijk grif van de hand gedaan in duizenden stukjes, want overal op de wereld claimt men nu delen van Valentijn te bezitten. De bekendste bedevaartsplek voor de overblijfselen van Sint Valentijn is de Whitefriar Street Carmelite Church in Dublin, Ierland. Maar ook het Franse Roquemaure, het Oostenrijkse Wenen, het Schotse Glasgow en het Engelse Birmingham claimen stukjes van het lichaam van Valentijn te bezitten. En nu dus ook Lesvos, hoewel die relikwie verdonkeremaand is en al jaren in Athene logeert.
Ook al schitterde Valentijn gisteren op Lesvos wegens zijn afwezigheid, van je vrienden moest je het wel hebben deze dagen en menige liefde werd goed op de proef gesteld dankzij het stijgende water. Al de gehele winter is er zoveel regen naar beneden geplenst, dat het eiland nu totaal verzopen is en rivieren overlopen, weilanden blank staan en overal nieuwe stroompjes naar beneden kletteren.
Zelfs hier in Molyvos traden nooit geziene rivieren meters buiten hun oevers en zetten kelders én huizen blank, deden muren instorten, wegen wegspoelen en hebben huishoudens niet alleen stromend water uit de kraan, maar ook over de vloer of door de tuinen lopen. Soms komt er zelfs geen water meer uit de kraan en ben je aangewezen op het water dat in rap tempo door de straatjes vliedt.
Het is de natste carnaval ooit, hoewel vandaag de carnavalsoptocht door Molyvos trekt onder een haast strakblauwe hemel. De goden zijn ons goed gezind, want al sinds twee dagen is het redelijk droog. Maar om nou lekker te gaan vliegeren en een romantische picknick te houden - de traditionele bezigheden op Schone Maandag (kathari devtera) - is vandaag niet aan te raden dankzij de zompige weilanden en velden die onder water staan en zelfs onder de warme zon maar niet willen drogen.
Vrienden en voltallige families zullen massaal naar de restaurants stromen om nog eens flink te eten voordat morgen de 40-daagse vastentijd begint. En die arme Valentijn zal alweer een jaartje moeten wachten, voordat hij naar zijn plek op de Ermoe kan.
