De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
De wereld beeft
Dat de Griekse economie op haar grondvesten staat te schudden, is geen nieuws meer. Dat de Griekse bodem ook een beetje schudt, past in het rijtje aardbevingen van de afgelopen tijd: Haïti, Chili, maandagmorgen j.l. het oosten van Turkije, diezelfde maandag werd er in de buurt van de Griekse stad Patras ook een kleine aardbeving van 4.2 op de schaal van Richter gemeten en de volgende dag eentje in de noorderlijke Sporaden van 4.3 op de schaal van Richter.
Kasteel in Mytilini
Kleine schokken zijn niet echt een nieuwsitem in Griekenland. Sinds mijn verblijf op het eiland heb ik er al twee gevoeld. Maar een beving die twee minuten aanhoudt, zoals in Chili, is natuurlijk iets geheel anders dan wanneer je wakker wordt in bed, omdat je het idee had dat er iemand aan je bed stond te rammelen.
Wil je meemaken hoe een grote aardbeving voelt, dan kun je terecht in het Museum van het Versteende Woud in Sigri, waar ze een schoollokaal hebben ingericht waar ze aardbevingen simuleren. Deze plek is natuurlijk ideaal voor scholen om een oefening te houden met de leerlingen: wat te doen als er een aardbeving optreedt?
De kinderen wordt geleerd dat ze ineengedoken onder hun lessenaars moeten kruipen. Terwijl je instinctief natuurlijk het liefst naar buiten wil rennen, wordt op alle sites die tips geven over wat je moet doen tijdens een aardbeving, dit juist ten strengste afgeraden: als je binnen bent, blijf binnen! Duik onder een stevige tafel of ander meubelstuk, blijf weg van deuren, ramen en buitenmuren en wanneer je in bed ligt, blijf lekker liggen en bescherm je hoofd met een kussen. Ik vraag me af waarom onder je bed niet een betere plek is... Maar ik ben gerustgesteld over mijn eigen instinctieve neiging: de eerste keer dat ik hier een aardbeving voelde, sliep ik in bed, werd even wakker, draaide me om, dacht ‘het zal wel’ en viel net zo makkelijk weer in slaap. Ik had alleen het kussen nog over m’n hoofd moeten trekken.
Nu de vreselijke tv-beelden van de recente aardbevingen weer vers op mijn netvlies zijn gebrand, denk ik dat ik me de volgende keer misschien toch maar niet zo onbezorgd moet omdraaien om weer in te slapen, en dat ik onder minstens 2 kussens zal moeten duiken. Want ook Lesvos is niet vrij van aardbevingsgevaar: het ligt in het gebied waar het Hellenistisch plat (Hellenic arc) tegen het Afrikaanse plat aanschuift; boven het eiland loopt de Edremit - Skirosbreuklijn, ten zuiden van het eiland loopt de breuklijn Lesvos - Psara en het eiland zelf is verdeeld in verschillende kleinere breuklijnen. Dus erg rustig zal de grond niet zijn onder onze voeten.
Ook de geschiedenis van het eiland doet kond van verschillende desastreuze aardbevingen. Hele dorpen en steden zijn ten onder gegaan dankzij dit natuurgeweld, zoals het stadje Pyrrha aan de Golf van Kaloni. Als het niet een aardse vijand was, dan deed de aarde zelf wel zijn werk.
In 1984 was de laatste ‘grote’ aardbeving, echter zonder al te veel schade. In 1867 was de laatste verwoestende aardbeving, die niet alleen voor rampzalige gevolgen op Lesvos zorgde, zoals duizenden doden, maar ook in Smyrna (het huidige Izmir), Konstantinopel (het huidige Istanbul) en Gallipoli de nodige verwoesting aanbracht. Het was de tweede keer dat Smyrna én Mytilini door eenzelfde ramp werden getroffen: beide steden werden reeds in 151 n.Chr. ‘n keer verwoest door een aardbeving.
Volgens een artikel in de ‘Malta Times’ uit 1867 kwam in Smyrna de eerste schok van ca. 30 seconden op de avond van 7 maart, gevolgd door nog een zwaardere schok. Ook de volgende dag werd een zware schok gevoeld. Bewoners van de stad vluchtten naar de heuvels en de havens om zich op schepen in veiligheid te brengen. Blijkbaar werd er in die tijd nog geen verband gelegd tussen aardbevingen en eventuele tsunami’s.
In datzelfde artikel was ook een ingezonden brief uit Lesvos opgenomen, gedateerd op 9 maart, waarin iemand de catastrofe in Mytilini beschreef: om 6 uur ‘s morgens op 8 maart wilde de schrijver een kantoor van het Oostenrijkse Lloyd’s bezoeken. Het was de dagen ervoor onaangenaam warm weer geweest dankzij de zuidenwind en de lente was in de lucht. Hij voelde een eerste stevige schok die wel 12 tot 19 tellen aanhield, gevolgd door een tweede heftige schok. Toen hij naar de haven keek, leek er wel een ondergrondse explosie plaats te vinden: het water kwam schuimend omhoog. “De gebouwen er omheen leken als dronken mannen te dansen en stortten vervolgens in, net zoals de pieren van stevige rotsblokken als kaartenhuisjes uiteenvielen.” “Het kantoor van het Oostenrijkse Lloyd’s, de gebouwen van de douane, de vuurtoren en de grote olijfpersfabriek stortten ook in. In alle straten zakten de huizen in elkaar neer, hun bewoners begravend. Het mooie en oude kasteel, de kathedraal, het paleis van de gouverneur, de gevangenissen, de moskees en waarschijnlijk alle consulaire woningen liepen grote schade op en zijn nu ruïnes.” “Het laagste deel van de stad had echter het meest te lijden. De aarde opende zich letterlijk, verzwolg verschillende gebouwen en vormde een waterweg die vanaf de zee naar het binnenste van de stad liep, zodat het gedeelte van Mytilini dat op woensdagmiddag het meest bezochte deel van de stad was, onderliep met water dat grote hoeveelheden modder achterliet. In één woord, meer dan de helft van onze mooie stad, de meest heerlijke en vrolijke stad van de Levant, is niets meer dan een woestijn vol ruïnes”.
Gisteren was de grijs bewolkte hemel licht oranje gekleurd en het daglicht kreeg hierdoor een onheilspellend licht. Niets vermoedend hing ik mijn witte was buiten. Pas later besefte ik mijn fout. Zoals vaak in het voorjaar werd het Griekse luchtruim overspoeld met een golf rood zand uit de Sahara, dat in kleine modderige druppels neersloeg en de wegen, ramen én mijn witte was van een dun laagje stof voorzag. Enkele schepen voeren niet uit wegens slecht zicht, sommige vluchten liepen vertraging op, zelfs de 3 kilometer lange brug tussen de Peloponessos en west-Griekenland ging tijdelijk dicht en mijn was kon opnieuw de wasmachine in. Geen echte ramp natuurlijk, maar toch moest ik wel even wat krachttermen laten klinken tegen deze natuurgrillen, die helaas niet altijd vallen te voorspellen.
