De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Over planten die legers kunnen neermaaien
Volgens mij is Lesvos in de lente één groot Keukenhof vol wilde bloemen, maar dat heb ik al eens eerder verteld. Vorige week schreef ik dat de bloem der bloemen de orchidee is. De mooiste bloemenattractie hier op het eiland - en ook daar kan ik niet vaak genoeg over schrijven - wordt gevormd door de gele rododendrons (rhododendron luteum), die als lichtgevende rivieren door donkere dennenwouden op de bergen tussen Parakila, Anemotia en Vatoessa naar beneden stromen.
rhododrendon luteum
Deze prachtige bloemen zijn niet alleen mooi om te zien, maar ruiken ook als een goddelijke nectar. Wanneer je momenteel in het westen door de bossen dwaalt, hangt die zoete, zwoele geur daar tussen de heerlijk fris ruikende dennenbomen en zou je zomaar bedwelmd kunnen raken, zó indringend is die geur. Dat gebeurt natuurlijk niet echt zolang je alleen maar je neus gebruikt en niet op het idee komt om van de honing te proeven... Rond 400 v.Chr. kregen de twee zoons van Darius II van Perzië, Artaxerxes en Cyrus, ruzie. Cyrus, die door zijn vader naar een verre provincie in Griekenland was gestuurd om daar orde op zaken te stellen, keerde na de dood van Darius met zijn leger terug naar Babylon om zijn broer van de troon te stoten. Het leger, hoewel groter en sterker dan dat van zijn broer, werd echter door verraad verslagen en Cyrus werd gedood. De Griekse oorlogscorrespondent Xenophon (dat beroep bestond dus kennelijk al in die tijd) die met Cyrus was meegereisd, raapte de Griekse restanten van het leger bij elkaar en begon aan de terugtocht, die langs verschillende streken voerde waar ze wederom moesten vechten. Ook in het land Colchis werden ze weer aangevallen. Hun weg naar de zee zagen ze geblokkeerd. Met een list drongen ze door de gelederen richting Trebizond in het district Pontos. Toen het gevaar was geweken, konden ze rusten en eten verzamelen. Zo vonden ze ook honing waarvan ze gulzig aten. Het leger, dat toen nog uit zo’n tienduizend man bestond, werd diezelfde nacht doodziek en de soldaten gedroegen zich alsof ze gedrogeerd waren. Gelukkig waren de Colchianen niet in zicht, want anders waren de Grieken alsnog in de pan gehakt. Later hebben wetenschappers vastgesteld dat het leger de honing moet hebben gegeten van de gele rhododrendon luteum, ook wel de rhododendron pontica genoemd, die in deze streek veel voorkomt.
Honing blijkt sowieso een gevaarlijk goedje, mocht je die kopen van een onwetende imker. Want er zijn meer bloemen en planten die giftig zijn, de een een beetje meer dan de ander. Een van de bekendste - en giftigste! - uit de Griekse geschiedenis is de gevlekte scheerling. Zij dankt haar beroemdheid aan de dood van een van de grootste filosofen. Socrates werd in 399 v.Chr. door tegenstanders aangeklaagd wegens opruiende woorden. Hij zou de toendertijd heersende goden niet genoeg respecteren en over andere goden prediken. En tevens werd beweerd dat hij een verderfelijke invloed op de jeugd had. Socrates kon kiezen tussen eeuwige verbanning en de gifbeker. Hij koos heel stoïcijns voor het laatste, waarvan wordt gedacht dat de inhoud werd gemaakt met gevlekte scheerling.
De gevlekte scheerling (conium maculatum) lijkt een beetje op kervel en is een onopvallende plant die wel twee meter hoog kan worden en hier op de Griekse eilanden geen onbekende in het landschap is. Het sap van deze plant bevat zenuwgif en een kleine hoeveelheid hiervan kan al dodelijk zijn. Afblijven dus!
Maar vertel dat maar eens aan de vogels. Die hebben kennelijk geen last van de zaadjes van de plant en eten er vrolijk van. Geen probleem, zou je zeggen, want dat moeten ze zelf weten. Het wordt echter een probleem wanneer de vogels die zaadjes hebben gegeten, zelf worden opgegeten. Zo was er op Chios een aantal mensen in het ziekenhuis beland, na het eten van tijdens de jacht buitgemaakte patrijzen. Na onderzoek bleken de zaadjes van de gevlekte scheerling de boosdoener te zijn.
Wanneer er een vulkaan uitbarst die aswolken de lucht in slingert welke het vliegverkeer bedreigen, houdt men de vliegtuigen aan de grond. Je zou dus denken dat ze op Chios een verbod op de jacht op vogeltjes zouden moeten instellen om ze in de lucht te houden, in plaats van dood op de grond en later in de pan. Maar nee, de Chioten willen liever het onmogelijke: ze proberen als het ware de aswolk uit de lucht te halen door alle gevlekte scheerlingen op het eiland te vernietigen.
Als u Chios of een ander Grieks eiland kent, dan weet u dat dit een schier onmogelijke zaak is: wie verwijdert de scheerlingen in de onherbergzame gebieden waar nooit een mens komt? En wie zegt dat er geen vogels uit Lesvos een weekje vakantie gaan vieren op Chios en voor de terugreis eens even lekker gaan bunkeren met gevlekte scheerling-zaadjes? Moet dan het luchtruim dicht tussen de beide eilanden, of zou het eenvoudiger zijn de jacht op vogels te verbieden?
Het is dus te hopen dat er geen argeloze imker verliefd wordt op de gele rododendrons en besluit zijn bijenkasten vlakbij die mooie bloemen te zetten om hun betoverende geur te vangen in de honing. Dan zou men vast en zeker de vulkanische bergen van West-Lesvos intrekken waar de gele rododendrons bloeien, om deze bloemenpracht een kopje kleiner te maken en zodoende een van de mooiste lente-attracties van het eiland te elimineren.
