De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Sint Belastingdienst
Vorige week werd in het West-Poolse Świebodzin het grootste Christusbeeld ter wereld ingewijd. Het gevaarte is zoveel meters hoog als Jezus oud was en is daarmee drie meter hoger dan het beroemde Christusbeeld in Rio de Janeiro. Volgens de Poolse bisschop Stefan Regmunt is het beeld 'een zichtbaar teken van het geloof in Christus'.
Int. kerk in Vatoesa
Op Lesvos hebben ze niet zo’n groot beeld nodig om kenbaar te maken dat men nog steeds gelooft. Hier blijft men gewoon kleine kerkjes bouwen. Op de meest afgelegen plekken, op de toppen van de hoogste bergen, of gewoon in iemands achtertuin: je vindt ze werkelijk overal en ik overdrijf niet, als ik zeg dat er op Lesvos misschien wel duizenden kerkjes te vinden zijn.
De grootste concentratie aan kerkjes vind je bij het klooster van Limonas. Daar heeft men namelijk ooit het plan opgevat om voor elke heilige een kerkje te bouwen, een plan zo groot als het bouwen van de Sagrada Familía kerk te Barcelona. Het klooster is dan ook omgeven door tientallen kerkjes en men bouwt maar door.
Grieken hebben niet zoveel last van grootheidswaan. De grootste orthodoxe kerken ooit gebouwd staan bijna allemaal in Rusland, waar men ze zo groot als paleizen bouwde. Maar de Grieks-orthodoxe kerken blinken van binnen wel van het goud en andere oogstrelende versiersels: je voelt de aanwezigheid van God dankzij al je zintuigen, dus hoe meer die geprikkeld worden, des te beter kun je Gods aanwezigheid voelen.
Prins Vladimir van Kiev (ca. 958 - 1015) geloofde in barbaarse afgoden. Toen hij op een dag iemand zocht om te offeren aan de een of andere god, viel zijn oog op Ioann, zoon van Fyodor, een christelijke man die luidkeels verkondigde dat er maar één godwas en dat de afgoden die Vladimir vereerde, vazallen van de duivel waren; mooi dat hij zijn zoon niet zou afgeven aan zulke barbaarse goden. Vader en zoon werden door een woedende menigte gedood, daar in die tijd de meeste Russen nog in die andere goden geloofden. Zo worden Fyodor en Ioann in Rusland als de eerste martelaren beschouwd van de orthodoxe kerk.
De gebeurtenis liet de grote Vladimir echter niet los en hij stuurde mensen erop uit om andere geloven te bestuderen. Pas toen zijn boodschappers terugkwamen uit Konstantinopel, wist Vladimir zijn keuze te maken. De boodschappers hadden een liturgische viering in de Byzantijnse kerk Aya Sofia meegemaakt die zo vol pracht en praal was, dat ze het beschreven als: 'We wisten niet meer of we in de hemel waren, of op aarde.' In 988 liet Vladimir zich dopen, trouwde met de Byzantijnse prinses Anna, liet vervolgens alle altaren voor de heidense goden vernietigen en begon met het bouwen van orthodoxe kerken en kloosters, onder andere rond de Athos berg in het hedendaagse Griekenland.
Het eerste wat opvalt wanneer je een grote Grieks-orthodoxe kerk binnengaat, zijn de gouden kleuren die je overal tegemoet stralen. De kerken hangen vol met grote kroonluchters versierd met kristallen en op de muren vind je een overvloed aan muurschilderingen en iconen.
De vele kleine kerkjes hier op het eiland hebben die pracht en praal niet. Een kerk werd vroeger gebouwd om missen in op te dragen of om er een relikwie van een heilige in te bewaren. Veel orthodoxe kerken hebben zo’n relikwie, verborgen in hun binnenste heiligdom. Maar ik geloof niet dat elk kerkje dat heeft. Dan zou Lesvos wel een heel heilig eiland moeten zijn, zo ontzettend veel kerkjes kom je overal tegen. In die kerkjes wordt ook niet elke week een mis opgedragen. Alleen wanneer het de naamdag van de heilige is, voor wie het kerkje is gebouwd.
Verwar de kerkjes niet met de vele minikapelletjes, die je overal langs de wegen aantreft. Dit zijn kleine gedenktekens voor de slachtoffers van het wegverkeer.
Een groot aantal oudere kerkjes hier op het eiland is ten prooi gevallen aan de tand des tijds. Twaalf bijzondere exemplaren, zoals oude Byzantijnse kerken, staan nog steeds op de lijst van het meest bedreigde werelderfgoed. Terwijl men de oudere kerken laat verslonzen, worden er nog volop nieuwe kerkjes gebouwd om een heilige te bedanken: voor een leven dat is gered, voor een zieke die beter is geworden of voor een familie die goed heeft geboerd. Maar er is geen heilige tot wie je je kunt wenden voor hulp om je belastingen te betalen. Afgelopen weken hebben alle zelfstandigen in Griekenland een torenhoge belastingaanslag gekregen, zelfs mensen die hun zaak al jaren hadden gesloten. Had je 500 euro winst gemaakt op een artikel, dan kun je nu het dubbele betalen aan de belasting. Men zegt dat in Plomari een eigenaar van een zaak zich heeft opgehangen, zó schrok hij van de belastingaanslag.
Belastingontduiking was een nationale sport, maar de sport is nu naar een hoger plan getild. Er is namelijk een speciale belastingwet aangenomen (pereosi forologikon ipotheseon: beëindiging fiscale zaken): nu hoef je niet meer te spelen, je negeert gewoon de belastingaanslag, met het risico dat ze je boeken komen controleren. En als je niets te verbergen hebt, dan zal die zogenaamde pereosi-wet niets voorstellen. Vinden ze wél dat je vals hebt gespeeld, dan heb je grote kans dat de boete alsnog lager uitvalt dan de aanslag.
De Griekse regering staat voor een herculeswerk om het land uit de crisis te krijgen. Je zou heel veel kerkjes moeten bouwen, ware het niet dat er geen heilige is die over het belastinggeld gaat. Maar als de huidige premier Papandreoe erin slaagt Griekenland te doen herrijzen uit het stof van de economische crisis, dan mag hij als een nieuwe heilige worden beschouwd. Voorlopig echter liggen zelfs de bouwplannen voor nieuwe kerkjes stil.
