De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Tulpen uit het oosten
Nederland staat bekend om zijn bloembollen, waaronder vooral de tulpen. Maar eigenlijk is de tulp ook de bloem van Turkije, en net zoals de tulpen uit Amsterdam, zouden ook de tulpen uit Istanbul beroemd moeten zijn.
De Golfbladerige tulp (Tulipa undulatifolia)
Het is nu wel algemeen bekend dat de beroemde Hollandse bloembollen - en zeker de tulpen - oorspronkelijk uit de streek komen waar nu Turkije ligt (zie: Tulpen uit Lesvos). Wat ik nog niet wist, is dat ook de Turken gek zijn met tulpen. De naam van deze bijzondere bloem is tijdens het Ottomaanse Rijk ontstaan: het komt van het Perzische woord dulband, wat tulband betekent. Sommigen zeggen dat de tulp naar een tulband werd genoemd wegens haar tulbandachtige vorm; anderen beweren dat ze zo genoemd is, omdat er een tijd was dat de Ottomanen zó verzot op de bloemen waren, dat ze hun tulbanden ermee versierden.
En gek wáren ze met tulpen. Nadat kooplui failliet waren gegaan aan de windhandel in tulpenbollen tijdens de tulpenmanie in Holland (1630 -1637), begon in het Ottomaanse Rijk enkele decennia erna een andere tulpenmanie: Het Tulpen Tijdperk, dat slechts 12 jaar duurde (1718 - 1730), maar lang genoeg was om in de geschiedenisboekjes te belanden.
In deze periode besloot de grootvizier Ibrahim Pasha, dat handeldrijven beter was dan oorlogvoering; hij stimuleerde vooral de handelsbetrekkingen tussen het Ottomaanse Rijk en het Westen. En omdat er dus niets meer over de oorlog viel te roddelen, begon de elite zich te richten op bloemen, waarvan de tulp al snel favoriet werd, omdat het de lievelingsbloem was van de toen regerende Sultan Ahmet III. Elke lente hield deze sultan legendarische feesten in zijn paleistuinen. De feestgangers konden niet alleen genieten van de geplante tulpen, maar ook werden overal uit Istanbul duizenden tulpen gehaald, die in flessen werden gezet om paden, muren en andere tulpenloze plekken op te vullen. De feesten vonden ’s avonds plaats en dus werden de tuinen verlicht met lampen en kaarsen en schuifelden zelfs schildpadden tussen de bloembedden met kleine lantaarns op hun schilden gebonden.
Men besprak er de nieuwste modes op tuingebied, maar er werden ook bloemenshows gehouden, zoals een tulpenshow waarvan degene die de mooiste tulp presenteerde, beloond werd met een door de sultan ondertekend certificaat en een zak goud.
Tulpen bleven de Ottomaanse tuinen sieren. De beeltenis van tulpen kun je sindsdien overal terugvinden: op tafelkleden, in kleding, in boeken en op schilderijen; in het tegenwoordige Turkije hebben zelfs de vliegtuigen van Turkish Airlines een tulp op de romp van het toestel. Istanbul laat nu elk jaar drie miljoen tulpen planten in diverse plantsoenen.
Istanbul heeft ook een Turkse variant van de Hollandse Keukenhof: het Emirgan park, gelegen aan de Bosporus. Het park stamt uit de 17de eeuw en is een van de grootste parken van Istanbul. Naast een indrukwekkend aantal speciale bomen en planten kent het sinds 2005 een jaarlijks tulpenfestival in april, waar men kan genieten van vele soorten kleurige tulpen.
Het woord voor tulpen in het hedendaagse Turks is lâle en hiervan is het woord lalades afgeleid, zoals de tulpen op het Griekse eiland Chios worden genoemd. Er zullen ongetwijfeld ook tulpen bloeien in de tuinen van Chios, maar dit Egeïsche eiland dat onder Lesvos ligt, is vooral beroemd om zijn wilde tulpen die je er in deze tijd van het jaar op vele plekken zult aantreffen, en wel in zes verschillende soorten.
Lesvos staat niet bekend om zijn tulpen, maar ook hier groeien vier soorten in het wild. Ik vind ze moeilijk te spotten, want uit de verte lijken ze op klaprozen, die nu ook overal het eiland felrood kleuren. Je kunt natuurlijk niet bij elke klaproos die niet direct onder je neus staat, gaan kijken of het misschien toch een tulp is. Dus moet je toevallig tegen ze aanlopen of gehoord hebben waar ze ongeveer bloeien.
Ik heb Chios nog nooit bezocht in de tulpentijd, dus weet ik niet of je daar ook eindeloos naar een veld tulpen moet zoeken. Hier op het eiland kan een tulpenzoektocht uren duren: ze groeien met name in afgelegen of moeilijk toegankelijke gebieden, zoals op de hogere bergflanken van de Lepetimnos en de Olympos, en ook bij Klapados. Gisteren heb ik wilde tulpen bij Vrisa gezien: ze stonden niet alleen op een vreemde plek - midden in een bos op een steile helling - maar ze hadden ook heel frivole, vrolijk gedraaide bladeren en prachtige, spits toelopende, rode bloembladeren: de Golfbladerige tulp (Tulipa undulatifolia). De geruchten gaan dat er ook gele tulpen op het eiland bloeien; wie geeft de gouden tip?
Vandaag is het 1 mei en vieren de Grieken het begin van het zomerseizoen, Dag van de Arbeid én Bloemendag: bloemenkransen worden overal opgehangen en veel Grieken gaan de natuur in om te picknicken (of ze ‘picknicken’ in een restaurant). Het eiland is op dit moment schitterend met zijn bloemenweelde, en hoewel ik moet toegeven dat zo’n veld wilde tulpen heel indrukwekkend is, mis ik toch weleens die Amsterdamse bloemenstalletjes vol kleurige tulpen, waarvan je bossen mee naar huis kunt nemen en in een vaas zetten, waarna ze vrolijk verder gaan met groeien en je de hele dag kunt genieten van deze wonderbare bloemen. Ik begrijp die tulpenmanies wel: als ik veel geld zou hebben, zou ik er zelf ook een beginnen...
