De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Suikergoed en marsepein
Zou er in Griekenland Sinterklaas worden gevierd, dan zouden de vrouwencoöperaties overuren moeten draaien, want als er plekken zijn in Griekenland die gespecialiseerd zijn in zoetigheid maken - naast de officiële bakkers - dan zijn het wel deze groepen vrouwen die koekjes, jams en marsepein maken.
Kerstmarkt in Molyvos
Deze lokale bedrijfjes werden enkele decennia geleden opgezet om de vrouwen op het platteland uit hun geïsoleerde positie van boerin en huisvrouw te halen. Zo leerden ze een bedrijfje te runnen en konden ze een eigen inkomen verwerven. Sinds 1980 zijn er wel 11 vrouwencoöperaties op Lesvos ontstaan, wat de vrouwen inderdaad een nevenactiviteit geeft op diverse terreinen. De meeste hebben echter gekozen voor het inmaken en bakken: een logische keuze, want vooral in de plattelandsgebieden zoals hier op het eiland is er door het jaar heen een overvloed aan fruit en groenten. Inmaken kost veel tijd en ik kan me dus voorstellen dat wanneer je met een aantal vrouwen rond een tafel zit die vol ligt met bergen noten of zomerfruit, je lekker kunt beppen, roddelen en lachen tijdens het oneindig lange kraken, schillen en ontpitten. Zo zijn de vrouwencoöperaties dus een uitkomst voor de zich vervelende huisvrouwen en fanatieke kooksters, zo worden kleine oogsten gedeeld en ingemaakt, en zo zijn ze ook belangrijk voor het behouden van traditionele recepten, want reken maar dat de vrouwen alles bereiden, zoals de oma’s hen dat geleerd hebben.
De enige vrouwencoöperatie - voor zover ik weet – die hier op het eiland iets anders doet, is die in Pètra, waar de vrouwen sinds 1983 een bed & breakfast hebben opgezet en ze een klein restaurantje boven een café aan het centrale pleintje aan zee runnen.
Bij de andere coöperaties zoals in Ayasos, Anemotia, Polichnitos, Filia, Molyvos, Parakila, Asomatos en Mesopotos maken ze voornamelijk jams, vervaardigen ze de beroemde gliko toe koetalioe (zoet ingemaakt fruit en groenten) en bakken ze koekjes en taarten. Ook maken ze marsepein van amandelen en walnoten, die ze in kunstzinnige bloemen of andere decoratieve vormen kneden. Deze prachtige creaties worden cadeau gedaan bij bruiloften of andere feestelijke evenementen. Ik ben gek op marsepein, maar wanneer ik zo’n exotische bloem krijg, blijft hij wekenlang op tafel staan pronken, totdat er zoveel stof op is neergestreken dat hij weg kan worden gegooid.
Suikergoed, chocoladeletters en pepernoten zouden ze in de vrouwencoöperaties ongetwijfeld ook kunnen produceren, ware het niet dat de Grieken (die toch echte zoetekouwen zijn) begin december niet zo’n snoepgolf kennen, omdat de dag van Sinterklaas hier geen kinderfeest is. Voor de Grieken is Sint Nikolaas de beschermheilige van de vissers (zie: Heilige Klaassen) en al zijn naamgenoten - Nikos’en - vieren op 6 december hun naamdag.
De Grieken eten sowieso weinig snoepgoed. Je hebt wat ouzo- en mastiekzuurtjes, die waarschijnlijk meer voor de toeristen worden gefabriceerd, en er wordt Turks fruit gemaakt: loekoemia (stevig, gelei-achtig ingemaakt fruit in blokjes en bestrooid met poedersuiker). Je zou bijna denken dat ze met al die natuurlijke producten gezond snoep fabriceren, maar er gaat natuurlijk wel een grote hoeveelheid suiker in.
Alle Griekse feestdagen kennen weliswaar hun traditionele zoetigheid, maar dat is meestal gebak, taart of koekjes. Met de kerst bijvoorbeeld zijn dat koerambiedes (amandelkoekjes) en melomakarona (in een honingsiroop gedoopte koekjes); kerstkransjes en chocoladeballenmaken geen deel uit van de Griekse kerstcultuur. Maar ze kennen dan ook geen kerstboom om ze in te hangen. Alhoewel... je ziet tegenwoordig steeds meer kerstbomen verschijnen én chocolade kerstkransjes en -ballen voor in de boom, maar dat is een nieuwe trend die is komen aanwaaien vanuit het buitenland.
Het snoepgoed dat wel volop wordt gegeten zijn de chocoladebonbons (voor zover je dat snoepgoed kunt noemen), waarvan sommige groteske proporties hebben en meer op een bonbonkoek lijken. Ook worden er wel eens amandelrotsjes gemaakt (noten die in de chocolade worden gedoopt), maar meestal zijn deze chocoladefrutsels een gevaar voor je tanden wegens de harde noten.
En wat je ook weleens krijgt, zijn de gesuikerde amandelen (amandelen met een suikerlaag), koefeta in het Grieks. Deze worden traditioneel bij de uitnodiging voor een bruiloft of doop gegeven: de bittere smaak van de amandelen staat symbool voor de moeilijke tijden in een huwelijk of een leven, en de zoete laag uiteraard voor de gelukkige perioden. Zo symboliseert de gesuikerde amandel een gezond huwelijk in goede en slechte tijden. Bovendien moet er ook nog eens een oneven aantal in het zakje worden gedaan, omdat een even aantal een scheiding zou kunnen bevorderen (een oneven aantal kan niet gedeeld worden...).
De snoepmaand is dus weer aangebroken, ook hier in Griekenland waar ze volop aan het bakken slaan. De kerstmarkt in Molyvos, waar altijd de nodige cakejes en taarten worden gepresenteerd, is gisteren gehouden. En wegens de crisis zal menige huismoeder zeker haar taarten en koekjes thuis produceren, in de oven van de houtkachel uiteraard. Of de vrouwencoöperaties, die vaak pittige prijzen hanteren, de huidige crisis gaan overleven, is nog maar de vraag.
