De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Even de olijven oogsten
Iedereen op het eiland is hard bezig zijn olijven binnen te halen. De oogst is niet groot, maar dankzij de weinige regen (waardoor er geen insecten in de olijven gaan zitten), is de olie wel van goeie kwaliteit.
Olijven slaan: voor jong én oud (foto: Smitaki)
Elk jaar help ik vrienden een handje en kom dan geradbraakt thuis. Maar olijven oogsten samen met vrienden is nu eenmaal een bezigheid die - alhoewel lichamelijk zwaar - heel gezellig kan zijn. Zeker wanneer de dag eindigt met een gezamenlijke maaltijd. Dit jaar was het helemáál aangenaam vanwege het prachtige weer: ik had gisteren wel in bikini de olijven kunnen sorteren, zó warm was het in de zon.
Het eiland telt miljoenen olijfbomen, maar toch wordt bijna alles nog met de hand geoogst. Er worden hier en daar wel van die kleine trilmachines gebruikt, een soort boomvibrators zeg maar, stokken met ronddraaiende, hard plastic draden - leuk speelgoed voor de mannen - maar meestal geschiedt het olijven ‘plukken’ zoals de oude Grieken het al deden: met een lange stok de olijven uit de boom meppen.
Ook in Marokko slaat men de olijven met een stok van de takken. Wanneer je op YouTube naar het filmpje The olive oil of Bhalil kijkt, zal een ervaren olijvenoogster zich afvragen, waarom ze daar maar zo weinig netten onder een boom leggen. Mijn ervaring is dat, wanneer je de bodem onder een te oogsten boom rijkelijk bezaaid met netten, je later niet ook nog eens in de aarde hoeft te gaan wroeten om alle olijven die ernaast zijn gevallen, op te rapen.
Het filmpje toont dat bij het persen van de olijven nog een behoorlijk verouderde pers wordt gebruikt: met grote, ronde molenstenen die bij ons al in het museum staan, wordt olijfpulp gemalen. Vervolgens wordt deze pulp uitgesmeerd over matten, die worden opgestapeld en dan geperst. Nog niet zo heel lang geleden was dit ook de manier waarop men hier op het eiland olie perste.
In Amerika hebben ze trouwens mobiele olijfpersen, wat me ook voor Lesvos een heel goed idee lijkt: dan komt zo’n pers bij je olijfboomgaard voorgereden en worden de olijven ter plekke geperst. Weet je in ieder geval zeker dat ze meteen geperst worden (hoe sneller des te beter voor de kwaliteit) en hoef je de zakken olijven niet van het veld naar de olijfpers te sjouwen.
Mensen zijn nu eenmaal inventief en zo vond iemand deze oogstmachine uit: een multivibrator, alhoewel ik mij afvraag of die wel efficiënt is. Het lijkt er meer op dat de man lekker achterover geleund op zijn tractortje tussen de bomen door ragt en dat de vrouwen daarna de netten in kunnen om zijn rotzooi op te ruimen.
Nee, dan zijn de automatisch opvouwbare, omgekeerde parasols met ingebouwde vibrators een veel betere uitvinding. Even de boom innig omhelzen, een heel stevige knuffel geven en hoppa, op naar de volgende boom. Er komt geen vrouw meer aan te pas.
Wil je het nog sneller doen, dan heb je van die monsters van machines, die al oogstend over de boompjes rijden. Ik ben misschien wel ietsje ouderwets, maar deze manier heeft toch wat nadelen: de boompjes moeten klein gehouden worden en moeten in rijen staan, zodat het landschap vol met olijfhagen komt te staan. Stel je voor dat ze hier overal op het eiland die prachtige, oude, grote, grillig gevormde olijfbomen zouden kappen om plaats te maken voor netjes in het gelid staande, kleine olijfboompjes... dat zal het landschap drastisch veranderen. En het oogsten lijkt me dan geen feest meer: gewoon in je eentje even over al die boompjes heen sjezen en klaar is Kees! Daar valt geen eer aan te behalen. Weg is de romantiek van de olijvenoogst!
Ik begrijp best wel dat je dan een grotere oogst krijgt, maar wat is er mis aan de olijven van Lesvos, die met zorg en meestal ook nog eens met plezier worden geoogst en een hoge kwaliteit olie opleveren? Ik hoop dat het nog heel lang gaat duren voordat de stokken en de netten vervangen gaan worden door bovengenoemde monstermachines [wt: dat zal in ongeveer 80% van alle boomgaarden hier op het eiland nooit kunnen gebeuren, omdat die allemaal op steile, rotsachtige, voor zulke machines onbegaanbare en onbereikbare berghellingen gelegen zijn]. Met de hand geoogste olijven geven tenslotte de beste kwaliteit olie [wt: Ik vind wel dat je je lezers correct moet informeren over zoiets wezenlijks voor Lesvos, en niet al te romantisch moet doen omdat dat beter in je verhaal past. Het feit dat we hier zo’n goeie kwaliteit olie produceren, heeft niets met de wijze van oogsten te maken: de olie van Lesvos is met name van zulke hoge kwaliteit, omdat het soort olijfbomen uitzonderlijk is (meng-ras), omdat het klimaat zeer gunstig is (relatief milde zomers en winters) en vanwege de bijzondere topologie van de boomgaarden]. De ezels die in Marokko nog volop meedoen met het oogsten, zijn hier al vervangen door pick-ups. De ezel staat zelfs op uitsterven in Griekenland. Maar dat is een verhaal voor een volgende keer. Op YouTube kunt u zien, hoe hier op het eiland olijfolie wordt geproduceerd: eenvoudig én met liefde [wt: nou, dat van die liefde kun je wel op je buik schrijven, als je elk jaar een paar duizend van de klote-bomen moet oogsten….].
