De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Molyvos in het donker
Een nieuw jaar betekent niet alleen dat mensen hoopvol aan goede voornemens beginnen en dat het kalenderjaar verandert, maar ook dat hier in Europa in natuurkundige zin de donkere dagen voorbij zijn: de zon begint weer te klimmen en de dagen worden langer.
Avondlucht in Eftaloe (foto: Smitaki)
Griekenland is echter politiek gezien nog lang niet uit de donkere dagen. Neem nou Molyvos. Dit middeleeuwse dorp was in de decembermaand wel héél erg donker, want er kon geen lampje feestverlichting af bij de gemeente, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het buurdorp Pètra, dat overigens in dezelfde gemeente ligt (Lesvos is sinds 1 jaar één, heel grote gemeente). De straten waren in somberheid gehuld en alleen dankzij wat feestelijke verlichting van particulieren merkte je dat het een feestmaand was. Zelfs de levensgrote kerststal die jarenlang dienst deed op de parkeerplaats van de weg naar de haven, is al twee jaar zoek. Of zou het te veel geld kosten om die uit zijn schuilplaats te halen?
Ja, er wordt bezuinigd in Molyvos, en dat merken we! Zo wordt de burcht ’s avonds na twaalven niet meer verlicht. Wat overigens helemaal niet zo erg is, want zoveel mensen dolen er niet meer rond na middernacht: het dorp lijkt uitgestorven. Maar dat de verlichte burcht op oudejaarsavond om middernacht ook niet te bewonderen viel, is ronduit een blamage! Voor een nieuwsjaarsfeestje in het dorp was ook al geen geld en het enige licht in de duisternis even na twaalven was een aantal feestelijke, kleurrijke vuurpijlen, waarmee in Turkije 2012 werd begroet.
Natuurlijk doen talrijke spookverhalen de ronde: zo wordt er beweerd dat - sinds Lesvos één gemeente is geworden - al het geld blijft hangen in Mytilini. De hoofdstad straalde dan ook van de kerstlichtjes afgelopen decembermaand. En als het geld al een weg naar buiten vindt, blijft het vast en zeker hangen op de hoofdweg Mytilini - Kalloni, waarvan iedereen zich nu al twee jaar afvraagt hoe die er uiteindelijk uit gaat zien: terwijl hele stukken nieuwe weg al klaar zijn, blijven honderden borden je steeds maar met pijlen naar rechts of links sturen, alsof je een behendigheidstest voor je rijexamen moet afleggen. En wanneer de borden dan eindelijk ooit opgeruimd kunnen worden, zal de nieuwe weg alweer zó oud zijn dat ze aan een nieuwe kunnen beginnen.
Niet alleen wordt het gemeentelijke geld nu anders verdeeld over de voormalige 13 gemeentes van het eiland, ook de telefoonmaatschappij en verschillende uitkeringsinstanties hebben zich teruggetrokken naar de hoofdstad. Bijkantoren worden gesloten: ga maar naar Mytilini als je wat nodig hebt! Dat is voor de mensen die ver van de stad wonen, niet altijd makkelijk: vanuit het verre noorden en zuiden is het een reis van 1 à 2 uur (tenzij je natuurlijk een Ferrari onder je kont hebt en even lekker wilt showen hoe snel je bent). Dus dan ben je al een halve dag aan reizen kwijt. En dan komt de ergste plaag: het gros van de ambtenaren hier op het eiland is nog van de oude stempel en heeft geen idee, hoe men op een soepele én klantvriendelijke manier papieren moet stempelen, afgeven of goedkeuren. “Komt u morgen maar terug”, is de meest gehoorde uitspraak (alsof je om de hoek woont), zodat je weer een andere buurman moet inschakelen om je ‘even’ naar Mytilini te brengen. Wanneer je geen gezegende inwoner van Mytilini bent, moet je een lange adem hebben om hier een vergunning, internet of uitkering aan te vragen en kun je maar beter eerst even een snelcursus doen: hoe voorkom ik dat ik de ambtenaar naar de strot vlieg.
Het lijkt er dus op dat de rest van het eiland naar de donkere middeleeuwen wordt verbannen, en voor zover ik weet, is alleen Plomari vorig jaar in opstand gekomen tegen deze malle maatregel om zoveel gemeentes op een relatief groot eiland tot één samen te smelten. U weet wellicht dat het eiland heel vroeger zelfs in verschillende stadstaatjes was verdeeld en dat de steden Mytilini en Mythimna (Molyvos) elkaars bloed wel konden drinken. Welnu, we gaan gewoon terug naar die tijd.
Maar genoeg over donkere tijden, want de zon blijft gewoon schijnen en dankzij de zon zien wij het licht. De oude Grieken dachten dat de mensen zelf het licht uitstraalden... dat het licht uit onze ogen kwam. Pas in 1000 n.Chr. was het de Arabische geleerde Al-Haytham, die suggereerde dat het licht juist onze ogen binnenkwam via een bron van buiten. Europa pikte de geschriften van deze geleerde pas veel later op en het duurde nog tot het einde van de 17de eeuw, voordat de Duitse astronoom en wiskundige Johannes Kepler kon uitleggen, hoe het oog in feite functioneert.
En ogen heb je nodig in Griekenland. Het land van de goden staat bekend om zijn prachtige licht. Toen de Franse schilder Marc Chagall werd uitgenodigd om tekeningen te maken voor de Lesvoriaanse herdersroman Daphnis en Chloë van Longos, reisde hij naar Griekenland waar hij een compleet nieuw kleurenpalet ontdekte dankzij het Griekse licht. En dat licht is er niet alleen in de zomer. Ook in de winter komt het zelden voor dat de zon zich een aantal dagen niet laat zien. Bijna elke dag laat ze haar stralen op magnifieke wijze los op het landschap. De lage stand van de warme winterzon veroorzaakt zelfs meer kleuren dan in de zomer, en wanneer er wolken langs de hemel schuiven, is het een nog groter feest: in de verte kleuren inktzwarte buien de horizon, brutale witte wolkjes drijven langs en lichten op, sommige randen kleuren oranje, soms zelfs paars; de zee is als een toverbal en verandert van blauw naar alle variaties van grijs, en wanneer kleurige wolken zich erin spiegelen, vallen de regenboogtinten in zee te bewonderen. Spectaculaire zonsondergangen, zoals die ’s winters in het noorden van het eiland zo vaak te zien zijn, zullen nooit kunnen verkassen naar Mytilini, noch zullen ze ooit kunnen worden uitgezet wegens bezuinigingen.
Een heel goed 2012
