De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Tzeli Katzidimitriou
3 oktober 2005
Afgelopen week maakte ik kennis met Tzeli Katzidimitriou, schrijfster/fotografe uit Lesvos. Het was een buitengewone ontmoeting omdat deze Griekse vrouw meteen haar ziel op tafel legde en tien minuten later had ik het idee dat ik met een vriendin zat te praten die ik al jaren kende. Tzeli had het razend druk omdat ze van het ene eind van het eiland naar het andere moest. Van Eftalou, Petra naar Eressos, waar ze overal afspraken had om indrukken op te doen voor haar werk. Ze is bezig een boek te schrijven over Lesvos en dat schiet niet op, want je moet voortdurend keuzes maken in wat je over het eiland wil schrijven en wat je maar moet schrappen. Dat krijg je als je het eiland goed kent. Dan weet je er zoveel over dat je niet meer weet wat interessant voor een buitenstaander kan zijn of wat niet.
Uit: '39 Coffee Houses and a Barber's shop' van Tzeli Katzidimitriou.
Het is niet het eerste boek dat Tzeli over Lesvos publiceert, hoewel het wel het eerste tekstboek zal zijn van haar hand. Twee van haar al eerder gepubliceerde boeken zullen zeker niet onbekend zijn bij menige bezoeker van Lesvos: '39 Coffee Houses and a Barber's shop' (39 Koffiehuizen en een kapperszaak) and 'Sacred Water, The Mineral Springs of Lesvos' (heilig water, de minerale bronnen van Lesvos), twee sfeervolle fotoboeken over de kafenions en 1 kapperszaak en over de hete bronnen op Lesvos.
Met een sterk gevoel voor kleur, compositie, sfeer en vooral gevoel heeft Tzeli in deze boeken een stukje cultuur van het eiland vereeuwigd. Want wie kent niet die mooie kleine kroegjes die je overal tegenkomt op het eiland. Er is geen dorp zonder kafenion en voor vele Grieken geldt dat er geen leven is zonder kafenion. In de dorpen functioneren deze café's als een soort huiskamer voor vooral de oudere mannen die de hele dag op de stoep van het kafenion samen met hun maatjes het dorpsleven voorbij zien trekken, het becommentariëren en zo hun oude dag slijten.
Kafenions zijn koffiehuizen en absoluut geen plek om je vol te laten lopen, hoewel dat sporadisch natuurlijk wel een keertje gebeurt. Want natuurlijk wordt er naast de koffie ouzo en wijn geschonken. Een kafenion moet je zien als een soort gemeenschappelijke huiskamer waar de klanten eeuwig over hun drankje mogen doen, gezamelijk de tv-programma's van commentaar voorzien, uren boven de krant hangen om deze uit te spellen, alle politiek bespreken met hun mededorpsbewoners, maar vooral alle nieuwtjes uit het dorp en de streek eindeloos kunnen uitwisselen.
Tzeli heeft niet de stamgasten vastgelegd, maar de interieurs van vele oude kafenions, die op het eerste gezicht misschien van buiten allemaal op elkaar lijken, maar wanneer je naar binnen gaat stuk voor stuk een eigen karakter tonen.
Ze hebben sprankelende blauwe, roze en andere felle kleuren, ze hebben muren die volhangen met oude vervagende foto's van familie of met historische portretten van oude Griekse grootheden. Sommige muren dragen planken die vol staan met allerlei curieuze merken drank. Ze hebben houten togen die op Turkse poorten lijken of verouderde vitrines waar artikelen inliggen die al jaren niet meer zijn aangeraakt. De tafels kunnen soms prachtig geborduurde kleedjes hebben of bekleed zijn met curieuse stukken plastic. Ook talrijke kleine kapperszaakjes hebben nog zo'n uitstraling van kleurige museumpjes.
Nu is Lesvos natuurlijk bekend om zijn ouzo, maar niet zozeer om zijn kafenions, want die vind je door het hele land. Waar Lesvos minder bekend om staat, maar wat wel heel eigen is aan het eiland, zijn de verschillende hete bronnen die het eiland telt.
Hier moet je je geen grote spa-centra's bij voorstellen, of grote kuuroorden, want dit is Griekenland en nog niemand is op het idee gekomen om deze geneeskrachtige bronnen commercieel uit te buiten. Op de foto's in het fotoboek 'Sacred Water, The Mineral Springs of Lesvos' van Tzeli kun je zien hoe schilderachtig die bronnen er nu nog uitzien. Een enkele raakt in verval, sommige baden zien er misschien wat onappetijtelijk uit, maar warm zijn ze en wanneer je je hebt ondergedompeld in hun hete mineraalwater kom je er beslist gelouterd uit. Daar gaat het tenslotte om.
Vreemd genoeg zijn de baden niet al te populair bij de eilandbevolking. Misschien ligt dat in het feit dat een kuurbad nemen een typische gewoonte tijdens het Turkse leven was, een leven onder overheersers dat nu ver achter hen ligt. De Grieken maken maar mondjesmaat gebruik van de geneeskrachtige werking van de baden en dat is dan misschien ook de redding van de bronnen die naast een verwenoord voor je lichaam ook nog een sfeer uitstralen van eeuwigheid waar je geest zich aan kan laven.
Tzeli's website heeft de naam 'odoiporikon', wat betekent 'eeuwig op weg'. Tzeli is altijd in beweging. Van het eiland naar de grote stad Athene waar ze tegenwoordig woont en moderne architectuur fotografeert, naar het buitenland, waar ze heeft gestudeerd (Italië) en gefotografeerd (o.a. Egypte, Korea, India) en af en toe weer terug naar haar geboorte-eiland waar ze zich laat inspireren door de stilte, de rust en de plekken waar de tijd lijkt stil te hebben gestaan.
Tzeli's fotoboeken hebben de ziel blootgelegd van een stukje van het eiland waar maar weinig mensen bij stilstaan dat die zo sfeerbepalend kunnen zijn. Wanneer je haar boeken openslaat herken je de sfeer, ook al ken je de afgebeelde kafenions en bronnen misschien niet zelf. Tzeli foto's zijn voer voor de ziel. Bekijk haar website maar: www.odoiporikon.com
Odoiporikon: Tzeli Katzidimitriou
