De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
Heimwee
2 januari 2006
Bij deze bied ik alvast mijn excuses aan voor mijn gastheren en -vrouwen bij wie ik verrukkelijk heb gegeten tijdens de kerstdagen. Ze hebben mij en onze vrienden grondig verwend. Ik wil dus niet ondankbaar klinken, maar soms mis je wel eens wat.
De eerste amandelbloesems van het jaar.
Ik mis wel eens zo'n avondlang 5-gangen-diner. Beginnend met een feestelijk bord salade met noten, paté of vis en kaviaar of champignons en een geraffineerde saus. Gevolgd door een goed gevulde crèmesoep of een hete appelsoep. Om af te koelen volgt er een spoom (vruchtenijs met champagne). Als hoofdgerecht een gekruide wildschotel met puree, erwten, roomsaus en granberries. Toe een chocolademousse, gevolgd door Franse kaas en tenslotte nog een mandarijntje. Dit alles geserveerd met witte en rode wijn, champagne eventueel bij het nagerecht en een lekker glas port bij de kaas. Ach, die goeie ouwe kerstdiners... Grieken kunnen lekker koken maar zijn allesbehalve culinaire avonturiers.
Hoewel er in de straten en in de tuinen tegenwoordig steeds meer lichtgevende Rudolfs, kerst- en sneeuwmannen en kerstballen hangen, is kerst op Lesvos binnenshuis naast een enkele namaak-kerstboom (de echte lekker geurende kerstden is hier onbekend), geheel anders dan in Nederland. De overheerlijke kerstkransjes, marsepeinen en chocolade hulstblaadjes, chocolade ballen voor in de boom of een 'büche de Noël' zijn hier totaal onbekend. Voor de feestelijkheden wordt er natuurlijk wel het nodige gebakken, maar dat zijn voor het merendeel de, overigens heerlijke, koekjes die er bij alle feestelijkheden op tafel komen. De nachtmis is in de orthodoxe kerk voor Pasen bestemd en wordt dus niet met kerst gevierd. Hoewel er wel speciale diensten zijn die om 5 uur 's ochtends beginnen, een tijdstip om al lang in bed te liggen voor welke kerstvierder dan ook. Kindeke Jezus is duidelijk niet in Griekenland geboren en Kindeke Wiegen is dan ook helemaal onbekend, laat staan een nachtelijk kerstontbijt. Op kerstavond vinden er op tv de meest wonderlijke kerstshows plaats met vooral muziek, wufte presentatrices en een borden gooiend publiek. Volgens mij bekeken door het merendeel van de inwoners van het eiland die die avond aan hun tv gekluisterd blijven. In plaats van het kerstontbijt met de onontbeerlijke worstebroodjes, zoals die in mijn familie elk jaar op tafel kwamen, en het kerstbrood met amandelspijs, gooien de Grieken zich op kerstdag na twaalven gewoon op het kerstdiner, oftewel de lunch. De vastentijd staat al bijna voor de deur, dus men eet massaal vlees tijdens de kerst. Geen 3, 4 of 5 gangen-diner, ze serveren gewoon de alledaagse Griekse maaltijd met als feestelijkheid veel vlees. De typische kerstschotel is varkensvlees met selderij. Een eerlijk en gezond gerecht dat niet is opgehemeld door een scheut room of drank. In vele huishoudens serveert men daar dan nog eens kalkoen of rundvlees naast. Het vlees wordt vergezeld door de Griekse variëteit aan bekende bijgerechten zoals tarama salade, de marouli salade, hete kaas, pasta en/of puree en ga zo maar door. In desserts blinken de Grieken sowieso niet uit, laat staan met kerstmis. Een gelatinepudding, een chocolademousse, een vruchtencrème of ijs zijn een zeldzaamheid hier op tafel. Men serveert koekjes, cake of fruit, zonder slagroom welteverstaan. Voor het kerstdiner hoef je dus niet naar Griekenland te gaan, ook al doet elke kok nog zo zijn best om de gerechten die hij maakt zo goed mogelijk te serveren. En ook al zijn de maaltijden heerlijk, een beetje variëteit is het enige dat mist in de Griekse keuken. Zelfs met bruiloften en andere grote partijen wijkt men geen duimbreed af van de traditionele keuken. De Oud & Nieuw tradities zijn ook maar magertjes op het eiland. Geen oliebollen en appelflappen zoals in Nederland, of oesters zoals in Frankrijk, geen oorverdovend vuurwerk om 12 uur. Alleen de Driekoningentaart (Vasilopita) na afloop van de maaltijd met het muntje erin voor de gelukkige vinder. Enkele weken terug, toen we met vrienden zaten te eten die zouden afreizen naar Berlijn, had ik enkele momenten van heimwee. Ik zag de vrolijke drukke en volop versierde straten van Berlijn voor me, ik herinnerde me de fantastisch ingerichte kerstetalages van New York waar ik enkele Kersttijden had doorgebracht, ik haalde me de geur van kerstbomen voor de geest die op elke straathoek van Parijs werden verkocht tot en met kerstavond, ik kon me de haastende mensen voorstellen die zich over de Amsterdamse grachten spoedden om toch maar voor sluitingstijd van de winkels al hun ingrediënten voor hun kerstdiner bij elkaar te hebben gesprokkeld... Kortom, ik raakte in een echte Kerstdip. Meer heimwee volgde afgelopen week toen het grootste deel van Europa met een prachtige sneeuwdeken werd bedekt. Ik was al blij met het beetje sneeuw dat op kerstdag het topje van de Lepetimnos sierde, maar een sfeervol pak van dat witte spul op de Amsterdamse grachten is toch wel andere koek. Knarsetandend zat ik naar de sprookjesachtige beelden op tv te kijken. De romantische taferelen met sneeuwschuivende mensen, uitgelaten kinderen op een slee en traditionele sneeuwpoppen gaven me tranen in de ogen. Rond de kerst was het op Lesvos ijskoud en muisgrijs. Wie het laatst lacht, lacht het best, is echter het spreekwoord. Alles werd goedgemaakt door de stralende dag van 1 januari. Een knalblauwe lucht en een strelende warme zon gaven op Lesvos een voorproefje van de lente. Amandelbloesems ontvouwden hun bloemen en ook de anemoontjes, die zelfs al voor Oud & Nieuw hadden proefgedraaid, openden hun kleurige bloemblaadjes om de wereld al het goeds toe te wensen. In welke mooie sneeuwbeelden de rest van Europa dan wel gehuld mag zijn, zo'n lentedag op 1 januari waarin je in de zon kunt lunchen, je je aan de zoete lucht van de narcissen tegoed kunt doen en de lammetjes vrolijk in de zonnestralen ziet ronddartelen, doet je de vuurwerklucht van weleer vergeten en je heimwee ook. Mijn kerstdip, die overigens maar heel kort duurde omdat een vriendin uit Nederland ons schandalig verwende met niet alleen haar aanwezigheid maar ook volop kerstkransjes en ander kerstsnoepgoed, is weer helemaal vergeten. Zolang wij van die grandioos mooie dagen hebben, hoef ik ook niet terug naar een besneeuwd Nederland met zijn 5-gangen kerstdiners. Voor mij is het nieuwe jaar weer helemaal goed begonnen en volgende kerst kook ik zelf.
