De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
De Grote Kou Kais
24 januari 2006
De Hollanders praten altijd over het weer, wordt wel gezegd. Nou, kijk dan maar eens naar de Grieken. Terwijl het Nederlandse journaal alleen maar kissebist over de falende politiek en de Siberische winter langzaam vanuit het oosten Europa binnensluipt, heeft het Griekse nieuws de mond vol van deze naderende sneeuw en koude die het land langzaam in zijn greep krijgt. Hoewel Griekenland nog lang niet zo erg te lijden heeft als Polen, Duitsland, Roemenië of Rusland, zijn de zware sneeuwval en de bittere koude in het noorden van het land tot in Thessaloniki toe, hét onderwerp van gesprek.
Een beijzelde boom in 2004.
We zijn al een week voorbereid op de lage temperaturen. Een paar dagen geleden voorspelde de website www.underground.com, volgens mij een van de betere weershelderzienden op het net, temperaturen van -11oC voor Lesvos. Dan schrik je wel even als je dat ziet staan, want ik kom dan wel uit het koude noorden, maar op een eiland vol natuur dat slechts enkele graden vorst kan hanteren, is dat geen prettig vooruitzicht.
Lesvos werd in de 19de eeuw getroffen door 3 grote rampen: in 1836 brak de pest uit op het eiland en zorgde voor 25.000 doden. In 1867 zorgde een aardbeving voor grote schade en ellende op het eiland. De derde ramp was de Grote Kou (Kais) die op 12 januari 1850 totaal onverwacht dood en verwoesting zaaide. Volgens een schrijven van Prodromos Anagnostou in zijn boekje 'Froso's Little Violets' zette een bittere winterse koude in op de avond van 11 januari. De volgende dag gingen de mensen gewoon aan het werk, maar opeens werd de hemel inktzwart en dreigend en alsof ze het aanvoelden, vertrokken de meeste mensen van de velden om vroeger als anders naar huis te gaan. Ook de beesten zoals de geiten, schapen en ezels die buiten aan het grazen waren, voorvoelden de vrije val waarin de temperatuur zou komen en gingen naar het dorp waar ze stampij maakten om binnengelaten te worden. Het was die winter prachtig weer geweest met milde temperaturen en veel zon. De natuur maakte zich op voor de lente. De eerste amandelbloesems zwaaiden vrolijk met hun tedere bloemblaadjes, de bomen zaten vol sap om de knoppen te voeden en het nieuwe fruit aan te dragen. Rond 12 uur begon de zee te roken, om 2 uur 's middags viel de temperatuur naar 13-15oC onder nul! De grond braakte de nieuwe zaadjes uit en een vreselijk geluid was te horen: het knappen van de boombasten die allemaal stukvroren... De kou had alle olijf- en fruitbomen kapotgemaakt en nog heel veel meer andere gewassen. Vele dieren waren bevroren. Er brak hongersnood uit en er was geen werk meer op de velden. Vele mensen verlieten het eiland om hun heil ergens anders te zoeken. Ze vertrokken naar Egypte, Smyrna en Constantinopel (het huidige Istanbul), ze stichtten nieuwe dorpen in Anatolië. Je kunt je moeilijk voorstellen hoe Lesvos er toen na de grote kou moet hebben uitgezien. Skeletten van bomen, geen bloemen, geen bloesems, geen groen... Tegenwoordig hebben we het internet en de weermannen op tv die ons kunnen voorspellen of we ons moeten voorbereiden op een grote kou. En dat doen ze dan maar al te graag, de een wat dramatischer dan de ander. De vreselijke kou uit Rusland die op de loer lag voor Europa kreeg gigantische afmetingen, ook voor Griekenland. De dag nadat ze -11oC hadden voorspeld bond het weerbericht wat in: het zou meerdere dagen -8oC worden, ook al een behoorlijk forse kou voor het eiland. Uiteindelijk werd de komst van de kou wat uitgesteld, evenals de temperatuur wat werd bijgesteld. Gelukkig maar, want zo'n bevroren eiland, daarvoor zouden misschien zelfs wij van wegvluchten... De Siberische kou heeft inmiddels ook het eiland bereikt. Een Noordoosterstorm maakt dat de gevoelstemperatuur hier in Eftalou vele graden onder nul ligt. De echte temperatuur zal nu, dinsdagmorgen 24 januari, rond het vriespunt liggen, hoewel je natuurlijk nooit weet wat er gaat komen. Twee jaar geleden hadden we op een middag ook zo'n waanzinnige temperatuursval: toen daalde het kwik in één uur tijd van 10 graden boven nul naar 10oC onder 0, met de gevolgen van dien. Talrijke bomen en planten hebben dit niet overleefd en de majesteuze Eucalyptusbomen zijn nog steeds aan het herstellen. De bergen kleuren langzaam wit en de eerste vlagen van een onbarmachtige sneeuwstorm snellen over de velden. Gaat Lesvos de Russische kou overleven?
