Martin Walser - Dood van een criticus

"Pompeuze controversiĆ«le Duitse roman over een moord in medialand." 
criticus.jpg

Martin Walser - Dood van een criticus

Duitse rel in boekenland

Als de bekende tv-paus der literatuur Ehrl-König na zijn tv-show is verdwenen en er bloedige kledingstukken zijn aangetroffen naast een verlaten auto gaat men er vanuit dat hij vermoord is. Als dader wordt als snel de schrijver Hans Lach gearresteerd, die die laatste uitzending als Flop-auteur had gefungeerd en op de daarop volgende party had uitgeroepen: "Hedennacht vanaf nul uur wordt teruggeslagen."
Michael Landolf, een schrijver en kenner van literatuur over mystiek, kabbala en alchemie, kent Hans Lach en wil pertinent niet geloven dat hij het heeft gedaan. Hij bezoekt hem in de gevangenis, waar Hans Lach weigert zich uit te spreken, over zowel schuldig of onschuldig zijn.
Landolf maakt het als zijn persoonlijke queeste de onschuld van Hans Lach te bewijzen, waarvoor hij alle mensen langsgaat die van belang waren op de laatste party van Ehrl-König.

'Dood van een criticus' maakte reeds furore voordat het uitkwam in Duitsland. Hoofdredacteur Frank Schirrmacher weigerde een voorpublicatie in de Frankfurter Allgemeine Zeitung op grond van anti semitisme, waarna een storm van kritiek losbarstte op een boek dat nog niet in de boekenwinkels lag. Volgens Walser's tegenstanders is de romanfiguur Ehrl-König de verpersonificatie van de in Duitsland alom bekende Pools-joodse literatuurpaus Marcel Reich-Ranicki, wiens grootste deel van de familie is omgekomen in Duitse concentratiekampen. Dat een laatste telg van zo'n familie nu ook moet worden vermoord is velen in het verkeerde keelgat geschoten, net als de uitspraak over Ehrl-König: "Gedood worden past toch niet bij André Ehrl-König."
Het is niet het eerste boek waarmee Martin Walser tegen de schenen van Duitsers schopt, en ook niet tegen joodse schenen. Walser heeft het standpunt dat Duitsland makkelijker met zijn zware oorlogsverleden moet omgaan en niet krampachtig alles wat daarmee te maken heeft maar uit de weg moet gaan. Of moet proberen er zo voorzichtig mogelijk mee om te gaan.
Walser's romans gaan meestal over verliezers, geen helden. Zijn liefde gaat uit naar de grote middenmoot die veelal geen stem heeft of macht om een vuist te maken. Zijn romanpersonages flirten regelmatig met bestaande personen, wat hem niet altijd in dank wordt afgenomen. En zo heeft deze in 1927 in Zuid-Duitsland geboren schrijver een eerbiedwaardig doch roemrucht oeuvre opgebouwd bestaande uit tientallen romans, theaterspelen en korte verhalen. In 1998 werd hij door de Duitse boekhandels uitgeroepen tot beste schrijver, kortom geen onbekende in de Duitse literaire wereld.
Buiten dit hele controversiële verhaal werkt het hoofdonderwerp van 'Dood van een criticus' natuurlijk ook als graan op de molens van de literatuurbesprekers. In het boek wordt een literatuur-paus helemaal onderuit gehaald wegens zijn macht over de boekenwereld. Wat een zeer reeële kritiek is. Want weinig boeken bereiken een succes op eigen kracht. Andersom gesteld: als een boek maar genoeg de publiciteit haalt wordt het wel verkocht. Duidelijk voorbeeld van boeken-voortrekkerij is de literaire show van de Amerikaanse tv-pauzin Ophrah Winfrey. Je bent als auteur binnen wanneer je boek haar show haalt.
Er staan in 'Dood van een criticus' dan ook mooie uitspraken die hierop slaan en het boek had een doorslaand succes kunnen worden alleen al hierom. Maar Martin Walser heeft een zeer zware stijl van schrijven die niet voor een ieder is weggelegd. Zijn verhaal blijkt ook helemaal niet zo simpel als het in een paar woorden wordt voorgeschoteld. Sterker nog, aan het einde, wanneer de zaak eigenlijk al is opgelost, komt er nog een staartje van semi-literair gebabbel dat bijzonder verwarrend is. Het verhaal heeft duidelijk last van ongrijpbare stukken tekst en persoonsverwisselingen. Had Walser maar wat simpeler kunnen schrijven zonder al zijn buitenlandse citaten, hoogdravende woorden en pompeuze stijl. Dan was 'Dood van een criticus' een bijzonder fijn recht-voor-z'n-raap boek geweest betreffende het onderwerp 'de macht van de media'. Betreffende de kritiek dat het boek anti-semitisch is, schaar ik me achter de mensen die dit zwaar overdreven vinden.

MARTIN WALSER - DOOD VAN EEN CRITICUS (Tod eines Kritiker, vert. Pim Lukkenaer), De Geus, 2003

 

« Terug