Stratis Myrivilis - Sappho. De Onderwijzeres met de Gouden Ogen

"Griekse roman over een terugkerende soldaat uit de oorlog die verliefd wordt op een weduwe." 

Stratis Myrivilis - Sappho. De Onderwijzeres met de Gouden Ogen

Peter van Ardenne - Verspreide opklaringen
Nederlandse roman over een man die tegen zijn alcoholprobleem vecht op een Grieks eiland
 
 De schrijver Stratis Myrivilis werd in 1890 op het eiland Lesvos in Sykaminia geboren. Hij groeide op in het dorp, ging op zijn vijftiende naar het gymnasium in Mytilini en vertrok later naar Athene om rechten te studeren. Niet voor lang, omdat hij - toen in 1912 de eerste Balkanoorlog uitbrak - het Griekse leger inging.
 
Toen hij weer terugkwam op Lesvos, was het eiland inmiddels bevrijd van de Turken en gevuld met vluchtelingen uit het voormalige Ottomaanse Rijk. Zijn eerste roman Life in the tomb, waarin de gruwelen van het soldatenleven tijdens de Eerste Wereldoorlog staan beschreven, speelt op de slagvelden. Zijn derde roman De zeemeermin Madonnaover een gevonden baby in een kleine dorpsgemeenschap, maakte het vissersplaatsje Skala Sykaminia beroemd. Zijn tweede roman De onderwijzeres met de gouden ogen, die in 1933 werd gepubliceerd, bevat een beetje van allebei uit beide andere romans: de gruwelijkheden van de oorlog én het wel en wee van een leven in een kleine leefgemeenschap.
 
Het verhaal speelt in een fictief dorp op Lesvos. Dat heet dan wel Megalochori (het bestaande Megalochori ligt boven Plomari in de bergen), maar het zou net zo goed Molyvos kunnen zijn, aangezien het aan zee ligt en er hoog boven het dorp een kasteel uittorent. Er wordt beweerd dat een lerares uit Molyvos model heeft gestaan voor de schoollerares met de gouden ogen. Ze is de weduwe van oorlogsheld Vranas, en de mooiste vrouw van het dorp.
 
De hoofdpersoon Leon Drivas is aan Vranas’ zijde wanneer die sterft in een militair ziekenhuis. Hij belooft hem enkele persoonlijke zaken af te geven aan zijn vrouw Sappho, die in het dorp woont waar de familie van Leon een zomerhuis aan zee heeft. Teruggekomen uit de oorlog gaat Leon met zijn zus voor de zomer naar Megalochori en ontmoet hij de schone Sappho. Ja, en u raadt het al: hij wordt verliefd op haar. Het verhaal gaat erover dat hij vindt dat hij niet kan toegeven aan die liefde: het is de vrouw van zijn vriend uit de oorlog.
 
Een liefdesaffaire in het dorp is geen sinecure, want alle huizen hebben ogen en oren. Men was er in die tijd op gebrand dat alles volgens tradities verliep, dus een weduwe van een oorlogsheld kon niet zo snel weer aan de man geraken. Bovendien liet Sappho alle mannenharten sneller kloppen, wat weer olie op het vuur was voor de vrouwen, die er alles aan deden om deze tragische figuur zwart af te schilderen.
 
Het verhaal speelt rond 1930, en vijftig jaar later blijkt het dorp nog net zo bekrompen in zijn roddels en achterklap, getuige de net uitgekomen roman Verspreide opklaringen van de Nederlandse schrijver Peter van Ardenne.
 
Dit is het verhaal over Rudolf, een jongeman uit Nederland, die in de jaren 80 naar Molyvos ging om met zijn demonen te vechten: de alcohol. Een vriendin heeft hem aangeraden de stadscafés, waar jenever en bier eindeloos vloeien, in te ruilen voor een zonovergoten eiland. Dus neemt de eenzame Rudolf de trein en de boot naar Lesvos, waar hij in Molyvos belandt.
 
Er is dan weliswaar geen jenever in Griekenland, maar Rudolf komt erachter dat er net zoveel ouzo rondgaat in de Griekse tavernes als er jenever wordt geschonken in Nederland.
 
Rudolf is een buitenlander in het Griekse dorpje en daarom permitteert hij het zich om zijn schouders op te halen, wanneer hij merkt dat de dorpelingen precies bijhouden welke vriendinnen hij er op na houdt en hoe vaak hij dronken naar huis strompelt. Hij haalt ook zijn schouders op voor de bezienswaardigheden van het eiland, die zijn vriendinnen willen bezoeken: het Versteende Woud en Erèsos zijn aan hem niet besteed. Het strand met de ouzofeestjes is een veel prettiger plek om te verkeren.
 
Hij wordt opgenomen door een groepje bonte cafébezoekers die onder het genot van oneindige flessen ouzo oeverloos kunnen debatteren, vooral over de revolutie. Maar net zoals Leon in Myrivilis’ roman het communisme verwerpt, moet ook Rudolf niets van de revolutie weten. Beide hoofdpersonen zijn apolitiek: Leon wegens zijn ervaringen in de oorlog en Rudolf omdat die eigenlijk nergens in gelooft.
 
Verspreide opklaringen is een mooi boek over iemand die van de alcohol af wil, maar daar heel veel moeite voor moet doen. Decor is het prachtige Molyvos van de jaren 80, waar toen nog maar mondjesmaat toeristen kwamen en de enige accommodatie van betekenis Hotel Delphinia was. De meeste wegen - zoals bijvoorbeeld die naar Eftaloe - waren nog stoffige zandpaden, en de bewoners van het dorp waren weliswaar zeer gastvrij maar ook niet te beroerd om over het losbandige leven van de buitenlanders te oordelen. Zelfs wanneer je uit het 'verre' Athene kwam, werd je beschouwd als een vreemdeling.
 
In de tachtiger jaren waren er al veel buitenlanders die voor langere tijd naar Lesvos kwamen. Ze waren niet allemaal zoals Rudolf maar meer zoals Saskia (een van Rudolfs vriendinnen), haar vader en diens vrienden: schrijvers, wetenschappers en filosofen die opgingen in het eilandleven en de drank met beleid wisten te doseren. Velen van deze oud-Lesvosgangers zijn nog steeds regelmatige bezoekers, die de meeste dorpelingen kennen.
 
Ook Peter van Ardenne keerde terug en heeft nu zijn droom verwezenlijkt om een roman te schrijven. Volgens hemzelf is het geen ingewikkelde roman: een boek over een cynisch persoon die langzaam gaat inzien wat het gevolg van zijn handelen is. Wanneer je bedenkt hoeveel flessen er geleegd worden in het verhaal, is het knap dat er nergens een moment is, waarop je genoeg hebt van Rudolf die keer op keer in zijn eigen valkuil dondert: nog één glaasje en dan stop ik. Hoe cynisch en bot Rudolf soms kan zijn, toch wint hij de sympathie van de lezer. En ondanks dat Rudolf regelmatig te beneveld door de alcohol is om van het eiland te genieten, straalt er toch nog iets van het magische eilandleven van de pagina’s.
 
Leon streed tegen de demonen uit zijn oorlog, zoals de dood van Vranas, en Rudolf levert een even hard gevecht tegen de alcohol.
Welke demoon de vrouw uit Molyvos had die model stond voor de lerares met de gouden ogen, weten we niet. In Verspreide opklaringen staat wél hoe zij aan haar einde kwam: een tragische dood, een boek waardig.
 
Stratis Myrivilis - Sappho. De Onderwijzeres Met De Gouden Ogen, Elsevier Amsterdam / Brussel 1956
 
 
 

   

« Terug