Jonas Jonasson - De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween

"Geschiedenis in een roman gepropt" 
100-jarigeman.jpg

Jonas Jonasson - De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween

Twee romans die nodeloos de geschiedenis aanhalen.
 
E.L. Doctorow – Homer & Langley
 
Frappant in de twee romans Homer & Langley en De 100-jarige man die uit het raam viel en verdween, is dat de schrijvers krampachtig hun best hebben gedaan tijdslijnen uit de geschiedenis in hun roman te proppen, alsof ze een contract hadden waar ze niet onderuit konden. Hadden ze die tijdsgeesten achterwege gelaten, dan waren de verhalen misschien wel nog beter geweest.
 
De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween is een onderhoudende roman, met leuke gegevens. Het verhaal bestaat uit drie grote lijnen: het hedendaagse verhaal over Allan Karlsson die op zijn 100ste verjaardag op de vlucht slaat uit het verzorgingstehuis waar hij onder toezicht staat van het ijzeren regime van zuster Alice. Onderweg ontmoet hij een keur van mensen die hij als een zwaan-kleef-aan in zijn kielzog meeneemt. Een ander deel gaat over een ongelukkige politie-inspecteur die Allan maar niet te pakken krijgt en het derde deel gaat over het verleden van Allan, die een springstofdeskundige was en tijdens zijn avontuurlijke leven vele groten der aarde heeft ontmoet.
 
Het is deze derde lijn, die in het begin wel aardig is, maar gaandeweg steeds ongeloofwaardiger wordt en vervalt in herhalingen: generaal Franco, vice-president Truman, Mao Zedong en zijn vrouw, Stalin, Kim II Sung, al deze historische machthebbers dineren samen met Allan of zetten hem gevangen en als een echte stripheld weet Allan zich natuurlijk uit alle situaties te redden. Communisten, oorlogen, atoombommen, spionnen: Allan was overal waar het spannend was in de laatste honderd jaar.
 
Het verhaal van E.L. Doctorow is gebaseerd op een ware stadsmythe van New York: de broers Homer en Langley Collyer werden in 1847 dood gevonden in hun huis op Fifth Avenue, dat vol lag met tonnen afval zoals kranten, boeken, muziekinstrumenten, een T. Ford, oud speelgoed, kachels, meubels, stoffen en je kunt het zo gek niet bedenken of Homer & Langley hadden het in huis. Het bizarre verhaal vormde de stof voor een aantal boeken: in 1954 schreef Marcia Davenport My Brother’s Keeper en in 2003 kwam Frans Lidz’ boek Ghostly men uit over de broers en de film Unstrung Heroes werd gebaseerd op Frans Lidz’ memoires, met veel verwijzingen naar de gebroeders Collyer.
 
E.L. Doctorow was niet zozeer gebiologeerd door de bizarre dood van de broers (Langley werd pas enige dagen na zijn broer gevonden, ten val gebracht door een zelf gezette val tegen inbrekers, bedolven onder een berg van afval), maar vooral over hoe ze geleefd hadden. En daarvoor had hij blijkbaar ruimte nodig in de geschiedenis, want de broers overleefden de depressie, het gangstertijdperk, namen een eerste computer in huis en verschaften ook onderdak aan hippies, die ze tussen anti-Vietnam demonstranten hadden gevonden. En zo leefden de broers Collyer, die officieel in 1881 en 1885 waren geboren, bij E.L. Doctorow tot in de jaren 70.
 
Ik vraag me af waarom Doctorow zo nodig zo’n lange tijdsgeest in het huis op Fifth Avenue wilde brengen. Vanaf de dood van hun ouders begonnen de broers - eigenlijk voornamelijk Langley, Homer was blind geworden - langzaam het huis vol te stouwen met spullen, waarvan ze dachten die ooit nodig te hebben. Het resulteerde in zo’n vol huis, dat er tunnels tussen de zooi moesten worden vrijgemaakt om loopruimte te creëren. De 130 ton afval die na hun dood uit het huis moest worden verwijderd, geeft genoeg stof tot het schrijven van een roman.
 
Nu is Doctorow’s toevoeging van de tijdsgeesten een stuk geloofwaardiger dan wat de Zweedse Jonas Jonasson in zijn verhaal aanstipt, maar beide romans zouden heel goed zonder deze tijdlijnen hebben gekund.
 
De vlucht uit het bejaardentehuis van de 100-jarige Allan en de daarop volgende avonturen heeft zo’n burleske verhaallijn ernaast niet nodig. Net zoals Homer & Langley best al in hun reëele sterfjaar hadden kunnen doodgaan in E.L. Doctorow’s verhaal, want Doctorow weet de twee broers prachtig tot leven te wekken, waarbij de tijdslijn niet echt nodig was geweest.
 
Beide boeken zijn ondanks hun ballast van geschiedenis onderhoudend, het verhaal over de 100-jarige man simpel, maar rijk aan avontuur, het semi-historische verhaal over Homer & Langley mooi geschreven en bizar aan inhoud.
 
Jonas Jonasson – De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween (Piratförlaget, vert. Corry van Bree), Signatuur 2011
E.L. Doctorow – Homer & Langley (Homer & Langley, vert. Sjaak Commendeur), De Bezige Bij 2010
 
Leeslinks
Van E.L. Doctorow:
De mars
Over een man die net vóór zijn 100ste verjaardag verdween:
Matthew Condon - De forellenopera
 

  

« Terug

bol

Bestel
Jonas Jonasson - De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween
via de internet boekhandel bol