Frank Noë - Het gemaal

"Streekroman over de Noordoostpolder." 
gemaal.jpg

Frank Noë - Het gemaal

Bloed, zweet en tranen uit Hollandse klei

Wanneer er tijdens de 2de Wereldoorlog mannen worden geronseld om greppels te graven in de nieuwe Noordoostpolder gaan de twee broers, Willie en Steven Hoppe vol aarzeling erop af. Ze kunnen niet anders. Vader met z'n vissersboot is failliet door de afsluiting van de Zuiderzee, moeder is weggelopen met een 'halve nazi'.
Het is hard werken in die koude, natte en harde klei. Willie is brutaal en een vechtjas en weet al snel de fles te vinden, maar Steven weet hem de hand boven het hoofd te houden. Totdat Steven ziek wordt. Dan moeten ze het kamp uit.
Willie weet niet beter als naar hun vroegere woonplaats Bunt terug te keren en trekt in een tuinhuisje in de boomgaard van een van de rijke werkgevers uit het dorp, die afwezig is. Daar verzorgt hij zijn broer met woede en liefde, en met hulp van Tiet en Tor, 2 dorpsmeisjes. Maar de maagaandoening die Stephen heeft, blijkt erger te zijn dan ze allen denken.

Dit pakkende boek vertelt over het ruwe en harde leven in de nieuwe polder. Tegelijk laat het de uitgestrektheid en barre schoonheid van deze polder zien. Liefde en haat.
De schrijver, Frank Noë, zelf niet afkomstig uit de polderklei, heeft speciaal voor dit boek een aantal maanden doorgebracht in de vuurtoren op het voormailge eiland van Oud-Kraggenburg zonder modern genot als tv, radio en krant, om de sfeer van de polder beter te pakken.
Dat is 'm zeer goed gelukt. Het boek trekt je regelrecht de klei in, de modder in, de regen in. Het laat je het gevecht voelen dat we als Hollanders voeren met water en land. Het laat je het nieuwe hart van de polder voelen: het gemaal, dat overal hoorbaar is.
Maar het is niet alleen het verhaal van de polder. Het is ook het verhaal van twee broers, de een brutaal, onzeker, een vechtjas en een hang naar het slechte, de ander met een zacht en goedaardig karakter. Maar ze houden van elkaar en vooral Willie, de 'slechte', kan niet zonder zijn broer. Omgedraaid is Stevens grootste zorg: wie moet zijn broer beschermen als hij er niet meer is? De twee karakters zijn mooi opgebouwd.
Ook de andere karakters, de 'pioniers', Eva uit Tilburg, met haar eigenaardige accent, de meisjes Tor en Tiet en de dorpsbewoners uit Bunt, ze vormen allemaal een boeiend portret van een soort mensen dat uitgestorven lijkt.
Twee broers die door de geschiedenis aan hun lot zijn overgelaten, die zijn overgelaten aan de goedgeefsheid van een dorp dat zelf zo hard moet vechten voor zijn bestaan, dat ze niets weten te doen met deze twee verliezers.
Het leven was hard in de polder en dat wordt ook zonder pardon neergezet.
De schrijftaal heeft dezelfde hardheid: kleiharde taal. De schrijver schroomt niet te vloeken en weet alles recht voor z'n raap bij de naam te noemen.
Soms vraag je je af of de geschiedenis zich niet al veel eerder afspeelt, zo primitief doet het aan. Ook de naam 'pioniers' geeft een associatie met de eerste Amerikaanse pioniers.
De schrijver heeft expres gekozen de oorlog buiten zijn verhaal te laten. Een goede, maar soms wel verwarrende keuze, want hij ontkomt er niet aan om de oorlog te noemen.
Door het verhaal niet lineair te vertellen, worden we nieuwsgierig gemaakt en komen we heel langzaam achter de droeve geschiedenis van deze broertjes Hoppe. Tegelijkertijd wordt in prachtige woorden het leven neergezet van een teloorgaand vissersdorp en een stukje ellende die de Afsluitdijk heeft veroorzaakt. Staat er ooit nog wel iemand bij stil hoe het leven was aan de Zuiderzee?
Het verhaal is ontroerend, pakkend, spannend, met soms een vlaag zonneschijn. Het doet je verbazen over het ruwe leven van vroeger. Petje af voor zowel onze 'pioniers' als voor de schrijver: een juweeltje uit klei.

Frank Noë - Het gemaal, Querido 2000

Boekenlinks Van dezelfde schrijver:
G
Luca
Het dorpsleven en de scheepsvaart vroeger in Nederland:

Gijs IJlander - De aanstoot
Een verhaal dat eindigt in een Hollands moerasland:
Tomas Lieske - Gran Café Boulevard

« Terug

bol

Bestel
Frank Noë - Het gemaal
via de internet boekhandel bol