Erika de Vasconcelos - Gezwegen

"Roman over Armeense vrouw die naar Portugal vlucht." 
Gezwegen.jpg

Erika de Vasconcelos - Gezwegen

Vluchten in stilte

Dzovig komt Tomas tegen wanneer de Armeniërs weer de straat opgaan om te demonstreren voor een vrij Armenië, tegen de Sovjet Staat. Ze loopt de hele nacht mee en 's morgens loopt Tomas naast haar. Tomas heeft een passie: oude Armeense kerken opzoeken en in kaart brengen, voordat er weer een stuk Armeens cultuurgoed tot stof vergaat. Hij heeft ook een moeder, Vecihe, die een bewogen geschiedenis heeft, en die Dzovig in haar hart sluit als een verloren dochter. Vecihe's geschiedenis gaat terug tot de moorden van 1915-1918, toen de Russen de Armeniërs als groot wild opdreven en vermoordden.
Maar toch besluit Dzovig te vluchten uit een land dat ze haat. Haar nieuwe land wordt Portugal, waar ze een plek vindt in het restaurantje Alcobaça in Lissabon. Later ontmoet ze Tito, een lichamelijk zwak gehandicapte jongen wiens vader een hotel aan zee heeft. Maar de grootste ontmoeting voor Dzovig is die met het werk van de Portugese dichter Fernando Pessoa, door wie ze min of meer geobsedeerd raakt.

Het is een ontroerend geschreven verhaal dat vertelt over de Armeense geschiedenis, maar ook over Dzovig, die alhoewel ze als vluchtelinge een vrij land vol overvloed heeft gevonden, haar leven toch niet zo makkelijk kan oppakken. Het vertelt over twee vrouwen die op een dag besloten hun familie te verlaten, op zoek naar een eigen en beter leven.
Vecihe, de moeder van Tomas heeft haar moeder Zivart, die altijd zweeg over haar verleden en de genocide van begin 1900, en het dorp Odzun waar ze is opgegroeid, in de steek gelaten voor haar huwelijk met Bedros. Toch is Vecihe langzaamaan achter het verleden en de stille liefde van haar moeder gekomen, waardoor ze haar de stilte kan vergeven.
Dzovig, wiens vader ook zwijgt over zijn verleden, en haar zusje Anahid die zich aan Dzovig vastklampt als aan een reddingsboei, heeft genoeg van de armoede en de onderdrukte vrijheid in Armenië. Wannneer Tomas er niet meer is, vertrekt ze zonder omkijken. Maar dat omkijken komt natuurlijk wel wanneer ze is opgenomen in het leven rond het Portugese restaurantje Alcobaça. Pas na twee jaar brengt ze het op om Anahid te schrijven om te vertellen dat het goed met haar gaat.
Het boek gaat ook over stilte of de afwezigheid van communicatie, die de hoofdpersonen gebruiken om met hun verleden of verdriet in het reine te komen. Zivart, die over haar verleden zweeg als het graf, die zweeg over haar stille liefde, Vecihe, die zweeg tegenover haar man over haar stille verlangens, over wat ze over hem ontdekte. Ook Dzovig zwijgt over haar Armeense verleden als ze in Portugal aankomt. Door het dood te zwijgen hoopt ze het te verliezen. Maar zoals al in zovele boeken wordt beschreven: een verleden kun je niet zomaar van je afschudden.
Erika de Vasconcelos is een Canadese schrijfster, die zich op een totaal andere wereld heeft gestort dan die van het Noordelijke land waarin ze leeft: dat van Armenië en Portugal. Ze weet de sfeer van beide landen mooi over te brengen, heeft zich goed gedocumenteerd, maar brengt vooral karakters naar voren die hun individualiteit boven de familie verkiezen, een individualiteit die voor de Portugese dichter Fernando Pessoa ook zo belangrijk was. Hiervoor heeft Vasconcelos twee vrouwen gekozen, die behalve Tomas, geen gemeenschappelijke link hebben. Het is vooral Vecihe, die zich aan Dzovig hecht en haar, wanneer beide vrouwen naar het Westen zijn gevlucht, zoekt. Pas wanneer de vrouwen elkaar weer in de armen kunnen sluiten, kan Dzovig huilen om het verleden.
Toch is het jammer dat er zoveel lijnen door de verhalen lopen, die niet worden opgelost. Wat heeft Dzovigs vader voor een verleden, welke hartstochtelijke link verbindt Aghavni met Vecihe's moeder, waarom pleegt Tomas zelfmoord, waarom is Tomas' moeder zo gek op Dzovig? Door de wisselende hoofdstukken, die om en om over iemand anders gaan, waar verleden en heden door elkaar worden verteld, raak je soms wel eens verdwaald in al deze lijnen, die niet altijd antwoorden op vragen die door het verhaal ontstaan.
Jammer, want Vasconcelos brengt het verhaal in een mooi zacht geschreven taal. Haar boek is rijk aan Armeense geschiedenis en redelijk beeldend geschreven. Dus toch een mooi boek.

ERIK DE VASCONCELOS - GEZWEGEN (Between the stillness and the Grove), Anthos, 2001

Boekenlinks:
Nog meer vluchtelingen en hun verhaal:
Eva Bentis - De engel & het zwaard
Kader Abdolah - De reis van de lege flessen

Andrea Levy - Klein eiland
Een Turkse vrouw in het Westen:
Renan Demirkan - Zwarte thee met drie klontjes suiker
Moeders en dochters en een nieuw land:
Denise Chong - De dochters van de concubine

« Terug