Gijs IJlander - De aanstoot

"Streekroman over Alkmaar en Koedijk." 
aanstoot.jpg

Gijs IJlander - De aanstoot

'La belle Hollandaise'

Omstreeks 1900 komt er in het dorpje Koedijk een kunstschilder wonen in het verlaten doktershuis. De dorpelingen noemen hem Paulo, maar vinden hem maar een vreemde snoeshaan.
Neel Muntjewerf, de dochter van de smid, ziet haar kans waar om geld te verdienen en leuk werk te krijgen. Ze biedt zich aan als zijn huishoudster en noemt hem 'Amigo'.
Cor Klaver, de postbode heeft zijn ogen niet in zijn zak zitten. Hij ziet wel eens dingen... En wat hij op een dag in het doktershuis ziet zet de roddelmachine van het conversatieve dorp meteen op gang.
Wijnand Kops, schipper op de Agatha, heeft het lijk gevonden in het kanaal. Wanneer zijn boot in de winter vastvriest in het ijs in Alkmaar, gaat hij op onderzoek uit, omdat hij het gebeuren niet uit zijn hoofd kan zetten. Maar in het Jagertje, de kroeg even buiten Koedijk, lijken ze niet veel informatie kwijt te willen over de drenkeling. Daarom gaat Wijnand verder met zijn onderzoek. Maar ook hij stuit tegen de muur van kwaadsprekerij.

Koedijk is een gehuchtje, even boven Alkmaar. Rond 1900 vond er nog een levendige beroepsscheepvaart plaats: zout, huiden, schelpen, van alles werd er over het kanaal verscheept richting Nieuwediep of Alkmaar, maar ook naar Amsterdam, Zweden of Engeland. Langs deze waterweg speelt het boek zich af.
Het verhaal is een mooi staaltje van dorpsmentaliteit: alles werd in de gaten gehouden en wat niet deugde, werd meteen afgestraft door kwaadsprekerij.
Daarom is het ook logisch dat wanneer er een vreemdeling, de schilder Paulo, in het midden van deze gemeenschap neerstrijkt, alle ogen zeer wantrouwig op hem gericht zijn. En wanneer er zich dan duistere praktijken voordoen, neemt het dorp wraak op de betrokkenen. De buitenlander pakt zijn biezen en verdwijnt, maar Neel, die zo stom is geweest om met de schilder aan te pappen, krijgt geen kans hiertoe. Haar wordt het leven onmogelijk gemaakt. Medogenloos, zo'n dorpsgemeenschap. En het is niet alleen Neel, die zo wordt aangepakt. Ook de weduwe Alie Klaver kent de regels dondersgoed. Ze probeert zich wanhopig als nette weduwe te gedragen, maar in het dorp kan niets verborgen blijven.
De schipper Wijnand Kops krijgt als buitenstaander dan ook weinig medewerking van de dorpelingen wanneer hij rondvraagt over de man die hij uit het kanaal heeft gevist. Stug als ze zijn hangen ze de vuile was liever niet buiten. Wijnand Kops heeft hier maling aan. Hij heeft voor zijn vrijheid gekozen: het schip waarmee hij kan gaan en staan waar hij wil. Als mislukte reder en weduwe heeft hij het niet makkelijk gehad. Maar zijn liefde geldt nog steeds het water, ondanks dat het vervoer per schip langzaam wordt overgenomen door de trein. Tijdens de periode dat hij vastzit in het ijs, wordt hij door zijn buurman er ook nog eens fijntjes op gewezen dat zeilschepen als vervoermiddel sowieso hun laatste tijd hebben gehad: motorschepen zijn sneller en dus toekomst. Onrustig door zijn gedwongen werkeloosheid, schaatst hij het kanaal af op zoek naar de waarheid omtrent de drenkeling.
Deze thema's, dorpsroddel en de scheepvaart in Noord Holland rond 1900, zijn het sterkste gegeven van dit boek. Het verhaal is leuk opgezet, spannend, en de sfeerbeelden zijn mooi neergezet. De schrijfstijl is simpel, maar krachtig; geen overbodige franjes en grote verhandelingen: rechttoe, rechtaan.
Het boek is uitgegeven met op de cover een schilderij van Pablo Picasso 'La belle Hollandaise'. Picasso schijnt ook daadwerkelijk rond die tijd in Noord Holland gewerkt te hebben, en alles wijst erop dat de schilder Paulo in het verhaal, de schilder Pablo (Picasso) is. Misschien is het wel het uitgangspunt van Gijs IJlander geweest: wat verbergt zo'n schilderij? Hoe kon zo'n landelijke deerne in die tijd in haar nakie model voor de schilder staan? Het schilderij speelt in het verhaal een cruciale rol, maar de winterlandschappen, de kou en het ijs vormen een belangrijker beeld: het boek is een prachtige impressie van een oude Hollandse winter met schaatsvertier. Het verhaal leent zich daarom ten zeerste voor de koude winteravonden.

GIJS IJLANDER - DE AANSTOOT, Uitgeverij L.J. Veen 2000

Boekenlinks:
Nog meer dorpsgekonkel in streekromans:
Frank Noë - Het gemaal
Joost Pot - Sneeuw in september
 

« Terug

bol

Bestel
Gijs IJlander - De aanstoot
via de internet boekhandel bol