Iréne Nemirovsky - Storm in juni

"Onafgemaakte roman over de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk." 
juni.gif

Iréne Nemirovsky - Storm in juni

Vive la France!

'Storm in juni' is niet alleen qua inhoud een opmerkelijke roman, ook zijn geschiedenis is er een waarvan menige literaire historicus zal smullen.
Irène Némirovsky werd in 1903 in Kiev geboren als dochter van een rijke Joods-Russische bankier. Toen in Rusland de revolutie aanbrak, besloot haar vader het gezin in 1919 in veiligheid te brengen in Parijs waar Irene met goed gevolg haar literaire studies op de Sorbonne afmaakte. In 1929 trouwde ze de joods-russische bankier Michel Epstein en in datzelfde jaar publiceerde ze haar eerste succesvolle roman 'David Golder'. Ze kreeg 2 dochters, Denise en Elisabeth, en werd een gevierd schrijfster met meerdere romans op haar naam.

Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak en de joden steeds meer in een hoek werden gedrukt, verliet ze met haar gezin Parijs om zich in het rustige plaatsje Issy l'Evêque in de Morvan te vestigen. Alsof ze voelde dat ze de oorlog niet zou overleven begon ze daar heel veel te schrijven. Het zou haar grootste werk moeten worden. In 1942 werd ze echter opgepakt en gedeporteerd naar Auswitz waar ze niet lang na aankomst overleed aan een longontsteking. Enige tijd later was haar man hetzelfde lot beschoren. Haar dochters ontsprongen de dans, ze werden verborgen en overleefden de oorlog.

De oudste dochter Denise had op haar vlucht langs alle schuiladressen een klein koffertje van haar moeder mee, waarin foto's en een dagboek zaten. Pas tientallen jaren later durfde ze de inhoud van het koffertje beter te bekijken. Tot haar verbazing bevatte het boekje geen dagboekaantekeningen, maar een roman in wording. De eerste twee delen van het 5-delige boek waren grotendeels af. Ze wist het priegelige handschrift van haar moeder te ontcijferen en kopieerde alles tot het zijn weg naar de uitgever vond.

'Storm in juni' zijn dus feitelijk de eerste 2 delen van deze roman die nooit afkwam. Irène Némirovski had in 'David Golder' al bewezen dat ze rake karakters kon neerzetten in verhalen die neigden naar satires van het leven rondom haarzelf. 'David Golder' gaat over een rijke zakenman die geobsedeerd was door geld verdienen. Zijn vrouw en dochter baadden in weelde en deden er alles aan om hem zoveel mogelijk geld af te troggelen.

'Storm in juni' is geschreven tijdens de eerste jaren van de oorlog en gaat over diezelfde jaren in de oorlog. Deze keer zijn het de Fransen die te kijk worden gezet. Het eerste deel vertelt van de grote uittocht naar het zuiden toen de Duitsers voor Parijs stonden. Enorme aantallen mensen vluchtten voor de naderende bezetting. Némirovski vertelt medogenloos hoe de verschillende klasses, de rijken, de burgers en de armen, met elkaar werden geconfronteerd in een exodus en hoe men elkaar probeerde de loef af te steken. Dat ging er genadeloos aan toe.

Diezelfde klasseverschillen, en de daarbij behorende haat en nijd, vinden we terug in het tweede deel dat gaat over een dorpje dat door de Duitsers wordt bezet. Naast de gewone klassestrijd komt daar ook nog eens de collaboratie met de bezetters bij die in elke klasse te vinden was.

Het is duidelijk dat Irène Némirovski, zelf afkomstig uit een rijk milieu, zich afzet tegen de rijke mensen die overal geld uit proberen te slaan, maar tegelijkertijd weet ze niet veel af van het milieu van de werkende klasse. Ze kan geen kant kiezen in haar verhaal omdat ze van de ene klasse te veel weet en van de andere klasse te weinig. Ze kiest voorzichtig voor de middenweg zoals het oudere echtpaar Michaud dat tot de gegoede burgers behoort en de minst slechte dingen doet. In het tweede deel is het de arme Lucile wiens familie failliet is en onder het juk zit van een boosaardige rijke schoonmoeder.

De grootste waarde van het boek is echter het eerlijke beeld van een volk in oorlog. De Fransen anno 1940-42, waar de klassenstrijd op de loer ligt en de communisten in het geheim opmars maakten. De laffe en de heldendaden lijken hand in hand te gaan. Het dagelijks leven maar ook de risico's van verboden handelingen worden op nuchtere manier in beeld gebracht. Jonge jongens breken uit hun familie om het vaderland te gaan verdedigen, jonge vrouwen, alleen gelaten door hun man die of gevangen of gesneuveld was, kunnen de Duitse bezettingssoldaten niet weerstaan om te overleven. Maar ook rijke vrouwen blijven elkaar concurreren door hun mooiste servies uit te lenen aan de bezetters.

Het is bewonderenswaardig dat Némirovski, die steeds meer beperkt werd in haar leven, zelfs de Duitsers niet altijd geheel negatief afschildert. Hoe zou haar verhaal er hebben uitgezien als ze de oorlog wel had overleefd en ze alle gruwelen zou hebben gehoord waar ze uiteindelijk zelf aan onderdoor ging?

Némirovski, van joodse afkomst, heeft zich nooit joods gevoeld en ook al werd haar volk bedreigd, het wordt in het boek niet met name vermeld. En toch wordt het boek met het Dagboek van Anne Frank vergeleken. Omdat het over de gewone burgers gaat en over het dagelijks leven ver van het front. En omdat de schrijfster ook het leven heeft gelaten omdat ze joods was. Het is een bijzonder document dat de oorlog heeft overleefd en pas boven water is gekomen. Het is uitgegeven met persoonlijke aantekeningen over het boek in wording en brieven van Irènes man om haar weer vrij te krijgen. Maar het is boven alles een document dat laat zien hoe de burgers thuis met de oorlog omgingen.

IRÈNE NÉMIROVSKY - STORM IN JUNI (Suite Française, vert. Manik Sarkar) De Geus, 2005

Leeslinks
Boeken die spelen rond de Tweede Wereldoorlog:
Jessica Durlacher - De dochter
Joyce Hacket - Het verstoorde evenwicht
N.M. Kelby - Ingezelschap van engelen
Jerzy Kosinkski - De geverfde vogel
Andreï Makine - De muziek van een leven
Ollivier Pourriol - De Mefistowals
Bernard Schlink - De voorlezer
Uwe Timm - De ontdekking van de curryworst
Adolf Schröder - Het kaartspel

« Terug

bol

Bestel
Iréne Nemirovsky - Storm in juni
via de internet boekhandel bol