Michael Roes - Leeg kwartier. Rub Al-Khali

"Semi-wetenschappelijke avonturenroman over Jemen." 
kwartier.jpg

Michael Roes - Leeg kwartier. Rub Al-Khali

Spelletjes spelen in Jemen

Een jonge Duitse antropoloog vertrekt naar Jemen om daar kinderen en hun spelletjes te bestuderen. Hij komt in Sana aan waar hij in een internationaal instituut wordt ondergebracht, leert er verschillende Westerse mensen kennen, maar maakt vooral kennis met het Jemenitische dagelijkse leven, dat voornamelijk uit qat-kauwende mannen lijkt te bestaan. De vrouwen leven zeer afgeschermd van het openbare leven.
Samen met verschillende jonge mannen die hij ontmoet, begint hij dorpjes in de omgeving van Sana'a te bezoeken, waar hij de kinderen op straat begint te vragen naar hun spelletjes.
Wanneer hij tijd heeft leest hij in de dagboeken van Alois Schnittke, die aan het eind van de achttiende eeuw deel uitmaakte van een wetenschappelijke expeditie naar Jemen. Al zijn medereizigers komen een voor een om, meestal geveld door een ziekte. Alois, die het Arabisch heeft geleerd, en zich zo goed mogelijk probeert aan te passen aan de Arabische maatschappij, maakt ongeveer hetzelfde mee in de 18de eeuw als de jonge Duitse antropoloog in het hedendaagse Jemen. Deze krijgt malaria aanvallen en wordt ook een tijdje gevangen gehouden.

Dit zeer lijvige (ca. 750 bladzijden), maar mooi uitgegeven boek wordt aangeprezen als een literair avontuur en reisverhaal. De avonturen zijn helaas wat magertjes uitgevallen. Wanneer er zich eindelijk een spannende situatie aandient, wordt hij bijna nooit uitgewerkt en mogen we gissen naar de afloop. Dat het hier om een reisverhaal gaat, staat buiten kijf. Niet alleen de hoofdstad Sana, maar ook diverse andere, kleinere plaatsjes worden aangedaan. Het boek is niet zozeer een reisgids, als wel een zeer uitgebreid antropologisch handboek over Jemen. Een zeer grote hoeveelheid zeden en gewoonten wordt erin uitgelegd, zodat je alleen maar het hoofdstukje 'besnijdenis' of 'sheiks' hoeft op te zoeken om er wat meer over te weten te komen. Maar de meeste uitleg wordt gegeven over de spelletjes die de schrijver/hoofdpersoon optekent uit het straatleven van Jemen. Alle mogelijke variaties op voetbal, handbal, verstoppertje of landje-pik komen hier aan de orde. Ze zijn soms zelfs van een dusdanige complexiteit dat ze niet altijd te volgen zijn. Gelukkig vinden we ze allemaal - inclusief hun Arabische namen - netjes gerangschikt in het aanhangsel terug, zodat we dat allemaal op ons gemak nog eens kunnen teruglezen. Ook komen regelmatig filosofische gedachtengangen over alles wat er bij het spel hoort aan bod.
De verschillende lijnen, die in dagboekvorm met plaats en datum zijn gerangschikt, lopen allemaal door elkaar. Het verhaal van de Duitse antropoloog wordt afgewisseld met het 18de eeuwse reisavontuur van Alois Schnittke, een verzonnen verhaal dat is samengesteld uit diverse achttiende en negentiende eeuwse reisverslagen. Maar zowel de jonge antropoloog als Alois Schnittke, die een Duitse theatermaker is, kunnen er behoorlijk op los filosoferen, zodat het werkelijke avontuur en hun verhaal, dat altijd maar een klein afgerond hoofdstukje beslaat, wordt ondergesneeuwd door deze gedachtengangen en uitleg over een specifiek onderwerp. Dus beslist geen boek voor snelle avonturenzoekers.
Wat ook een beetje afremt is de pompeuze schrijfstijl. Het zal wel een hele klus zijn geweest om in de vertaling twee verschillende stijlen, die van het hedendaagse dagboek en die van het 18de eeuwse dagboek, aan te houden, maar het is jammer dat het hedendaagse dagboek niet in een wat vlottere stijl is geschreven. Vertalen blijft een moeilijke zaak.
Verder is de taal doorspekt met Arabische woorden, uitroepen en zinnen, wat een mooie leerschool is voor mensen die in deze taal zijn geïnteresseerd.
Blijft over een curieuse mengeling van antropologie, filosofie en literatuur. Een boek over het Arabisch Staatje Jemen met zijn uitgestrekte woestijn Rub' Al-Khali, waar een burgeroorlog broeit tussen Zuid en Noord en waar het leven, net zoals in het Afghanistan van voor de Taliban, wordt geregeerd door stammen en Sheiks, die niet voor de Afghaanse Krijgsheren onderdoen.
Zeker voor mensen die in spelletjes of hun filosofie zijn geïnteresseerd, of meer willen weten over zo'n nog bijna feodale maatschappij een aanrader. Voor mensen die in Jemen en de Arabische wereld geïnteresseerd zijn een must.

MICHAEL ROES - LEEG KWARTIER RUB' AL-KHALI (Leeres Viertel. Rub' Al-Khali), Arbeiderspers, 2001

Leeslinks
Over de expeditie waarop o.a. Alois Schnittke's dagboek is geïnspireerd:
Thorkild Hansen - Het gelukkige Arabië

Over een andere pionier:

Ilija Troganow - De wereldverzamelaar

« Terug

bol

Bestel
Michael Roes - Leeg kwartier. Rub Al-Khali
via de internet boekhandel bol