Jaan Kross - De kring van Mesmer

"Historische roman over de jaren '40 in Estland." 
mesmer.gif

Jaan Kross - De kring van Mesmer

Studentenliefde

 

In 1938 sluit de eerstejaarsstudent Jaak Sirkel zich aan bij de studentenvereniging Amicus in Tarly, Estland, samen met zijn vrienden Elvo Jauram en Toomas Paal. Ze worden onder hun hoede genomen door de mentor, Indrek Tarma, een rechtenstudent, die vroeger in Estland een beroemde atletiek beoefenaar was. Volgens Estlandse studentengebruiken is het Indreks taak om de studenten overal in te wijden, zowel sociaal als op inhoudelijk vlak. Zo komen ze ook in aanraking met de vriendin van Indrek, Riina Laagus. En of zij nou een verhouding heeft met Indrek of niet, het geeft geen pas om verliefd op de vriendin van je mentor te worden. Dat overkomt Jaak.
De tijden worden moeilijker. Rusland stationeert troepen in Estland en iedereen houdt zijn hart vast. Vanuit de studentenvereniging Amicus worden er door Jaak en zijn vrienden, onder leiding van Indruk acties ondernomen, maar het wereldse oorlogsgeweld valt niet tegen te houden.
In deze woelige en spannende tijden probeert Jaak zijn liefde te verbergen om zijn mentor niet voor het hoofd te stoten: regels zijn regels. Toen tenslotte in 1941 de Duitsers de Russische bezetters eruit zette en zelf het land bezette, denkt Jaak dat eindelijk de kust vrij is om werk van Riina te maken.

Indrukwekkend verhaal over studenten, verraad, liefde en oorlog. Alhoewel het begin van het boek wat moeilijk overkomt, omdat je dan wordt overvoerd door namen, politieke gegevens en de schrijftaal die wat stijfjes aandoet, het begin van het verhaal ook over studentikoze anekdotes gaat, wat kinderachtig aandoet omdat Estlandse studentenverenigingen zeker in die tijd erg streng en hierarchisch waren opgezet, raak je langzaam in de greep van het verhaal, van zowel de politieke alsook de privé-situatie van de hoofpersoon Jaak Sirkel. Het verhaal komt dus wat langzaam op gang, zeker omdat je in het begin geen benul hebt waarover het eigenlijk gaat.
Maar uit de wolk van narigheid, die langzaam over het land neerdaalt, destilleert zich een verhaal van een student die verliefd is, maar trouw aan zijn vrienden blijft. Een langzame liefdesgeschiedenis, een verhaal over liefde en trouw en uiteindelijk verraad.
Wat het verhaal nog mooier maakt is dat deze roman het hoofdverhaal is. Ook al is de geschiedenis zo prominent aanwezig, en raakt de hoofdpersoon later nog erger betrokken in de tweede wereldoorlog en de Russische dictatuur - hij wordt naar Siberië gestuurd - de schrijver blijft bij zijn verhaal en de tijd dat deze liefdesgeschiedenis, of verliefdheid eigenlijk, duurt. Het is niet de Russische bezetting of de 2de wereldoorlog die het hoofdverhaal uitmaakt, dat is slechts het decor. Toch weet Jaan Kross ons genoeg over die aangrijpende tijd te berichten. We krijgen langzaam een beeld wat zich in Estland moet hebben afgespeeld.
En ook al word je in het boek doodgegooid met alle rangen en functies van alle personen die er in het stadje Tartu rondlopen, alsof iedereen daar universitaire opleidingen geniet, raak je wanneer je eenmaal gewend bent aan de stijl en bekend met de hoofdpersonen, in de ban van het verhaal en ben je verbaasd als het verhaal ten einde is in 1941. Want de schrijver heeft je wel zo nieuwsgierig gemaakt naar het verloop van het leven van de hoofdpersoon in die woelige tijden, ondanks dat de liefde is gestrand. Je zou bijna om een vervolg vragen: 'De kring van Mesmer II'.
Jaan Kross is tweemaal getrouwd geweest, heeft in de Siberische kampen gezeten en is een bekende schrijver van historische romans. Met de val van de muur en het communisme is ook Estland eindelijk weer een vrije eigen staat; de bezetting waarvan in dit boek het begin wordt beschreven, heeft erg lang geduurd voor dit kleine Baltische staatje, iets wat de personen uit het verhaal nooit hadden gedacht. Nu ligt de Estlandse aanvraag voor toetreding tot de Europese Unie klaar en kan Kaan eindelijk schrijven over Stalin en de Duitsers en zijn eigen leven en ervaringen. Vaak wordt er in het boek gerefereerd aan de andere Europese staten die geen tijd hadden om Estland te hulp te schieten: ze hadden zelf hun handen vol aan hun eigen verdediging. De kleine Baltische Staten (Estland, Letland, Litouwen) waren een vergeten wereld. Daarom des te interessanter om over deze kleine staat wat meer te lezen en te herkennen dat Europa groter is dan wij denken.
Het is jammer dat het boek wat stijf vertaald is, zeker het begin, en dat je stuit op zulke academische woorden dat je de neiging hebt er de Dikke Van Daele bij te houden. Maar wanneer je het boek uit hebt, heb je ook de neiging van voren af aan te beginnen. Mooi boek.

JAAN KROSS - DE KRING VAN MESMER, Prometheus, 2000

« Terug

bol

Bestel
Jaan Kross - De kring van Mesmer
via de internet boekhandel bol