Jeffrey Eugenides - Middlesex

"Amerikaanse/Griekse familiesaga rond een hermafrodiet." 
middlesex.gif

Jeffrey Eugenides - Middlesex

Een gen reizend door de geschiedenis

De Griekse familie Stephanides komt oorspronkelijk uit het kleine dorpje Bithynios nabij Bursa in Turkije. Daar groeiden Desdemona en haar broer Lefty op. Daar vandaan moesten ze vluchten toen de Turken het Griekse leger hadden verslagen en alle Grieken het land uit moesten. In 1922 wisten Desdemona en Lefty aan de gruwelijke slachtpartij in Smyrna te ontkomen en reisden via Athene verder naar Amerika waar een nicht van hen woonde.
Ze staken van wal als vreemden van elkaar, ze kwamen aan als een kersvers echtpaar. Ze vestigden zich bij hun nicht Sourmelina in Detroit die hun geheim niet verklapte. Lefty begon met werken aan de lopende band in een autofabriek van Ford. Toen het welzijnscomité hem als niet geschikt had verklaard deed hij noodgedwongen mee met Zizmo, de man van Sourmelina, aan de drankensmokkel. De stap naar een eerste illegale bar was snel gezet. Het familiebedrijf zou later uitgroeien tot een grote hotdog-keten.
Milton werd al snel geboren, Sourmelina kreeg rond dezelfde tijd een dochter, Tessie. Het scheelde niet veel of Tessie was met Vader Mike getrouwd. Maar de liefde voor Milton bleek groter en zo kwam het dat de familie Stefanides onbewust alweer een inteelt-bruiloft kon vieren. Uit het huwelijk van Tessie en Milton werd dochter Calliope geboren.
Milton had het café van zijn vader overgenomen, waarvan na de rasselrellen in 1956 niets meer overbleef. Het gezin besloot naar een buitenwijk te verhuizen, het sjieke Grosse Point waar ze het avantgardistische huis aan de Middlesex Boulevard betrokken. Het is in dit huis dat Calliope oftewel Cally bemerkte dat ze niet helemaal gewoon was. Op haar 14de namen haar ouders haar mee naar een specialist in New York. Daar was het dat Cally besloot dat ze voortaan als Cal door het leven wilde.

De verteller van deze familiegeschiedenis is Cal, een pseudo-hermafrodiet. Hij is als meisje opgegroeid en nam de opvoeding van zichzelf als man later zelf ter hand. Op het moment dat hij vertelt woont hij in Berlijn waar hij een goeie baan heeft, maar nog altijd moeite heeft met vriendinnen maken, omdat hij nu eenmaal geen normaal geslacht heeft. Hoe alles zo gekomen is, vertelt hij door middel van zijn familiegeschiedenis, een Griekse familie die naar Amerika emigreerde en langzaam maar zeker integreerde in de melting pot van dit nieuwe land met onbegrensde mogelijkheden. Uit het kleine Ottomaanse dorpje Bithynios kwam ook het gen dat ervoor zorgde dat Cal met zo'n merkwaardig geslacht werd geboren. Het reisde mee met Desdemona en Lefty, zette zich voort zonder noemenswaardige gevolgen in Milton en in Tessy en vond tenslotte zijn plek bij Cally, die later Cal heette. Net als het zijderupsenkistje overleefde het de woelige geschiedenis van de familie Stefanides.

'Middlesex' is echter meer dan de geschiedenis van een gen dat zich voortplant via een Griekse migrantenfamilie in Amerika. Het is ook een ode aan een stad die nog geen plek in de literatuur heeft gekregen. De meeste romans vertellen over New York, vele romans spelen op het Amerikaanse platteland, maar er zijn weinig boeken die zich afspelen in Detroit. Terwijl deze stad toch heel tekenend is voor de Amerikaanse samenleving. Het is de bakermat van het Amerikaanse statussymbool nummer één: de auto.

De familie Stefanidos beleeft de rijke tijd in Detroit wanneer de auto's die van de lopende band rollen niet meer te tellen zijn. De familie maakt ook de teloorgang mee van de stad waarvan het eerste verval wordt getekend door de rassenonlusten in 1967. Vanuit een typisch Amerikaanse buitenwijk wordt verteld hoe de stad verder aan verloedering onderhevig is. Met 'Middlesex' is Detroit dan eindelijk op de literaire kaart gezet.

Ook Eugenides' eerste roman 'De zelfmoord van de meisjes' speelt in Grosse Point. Maar dan straalt deze villawijk niet meer als de gemiddelde Amerikaanse buitenwijk uit. Deze taboe doorbrekende debuutroman wordt verteld door jongens die de meisjes uit een gezin hebben gekend, die een voor een zelfmoord pleegden. Het is een sfeervolle roman waarbij je je precies kunt inleven hoe het leven in zo'n straat van Grosse Point er aan toe ging.

'Middlesex' gaat echter ver over de stadsgrens, het gaat over landsgrenzen en oceanen. Want het begint met een stukje geschiedenis in Turkije waarna zoals zovelen emigranten in die tijd de boot werd gepakt om naar het beloofde land te gaan.

Deze mega-uitbreiding van locaties is Eugenides zeer goed bekomen. 'Middlesex' sprankelt van de verschillende stijlen, verhalen, impressies. Het is geen saai medisch verhaal over een hermafrodiet maar een uitgebreide familiesaga die met de nodige humor wordt verteld. Misschien was de aanleiding wel het gen dat voor een verrassing zorgde, 'Middlesex' is uiteindelijk een prachtig familieverhaal geworden dat heel beeldend een stukje Amerikaanse geschiedenis weergeeft.

De Amerikaans/Griekse film 'My big fat Greek wedding' (van Joel Zwick) heeft er net geen plaatsje in gekregen, maar het ademt bijna die sfeer uit. Het gaat over mensen die proberen hun eigen cultuur te behouden in hun Amerikaanse leven. Stuk voor stuk zijn het hartveroverende personages. Oma Desdemona die altijd bang blijft dat het lot haar misstap zal wreken op haar familie en die even gelooft dat ze haar oude werk met zijderupsen weer kan oppakken bij een zwarte sekte. Lefty die stoïcijns in zijn café waakt wanneer de rassenrellen zijn uitgebroken. Milton die elk jaar weer een nieuwe auto koopt en ten slotte in zijn laatste auto, een nachtblauwe Eldorado, vliegmogelijkheden ontdekt. En tenslotte is er Cally die als tiener de liefde ontdekt, maar net als haar tante Sourmelina van het 'verkeerde' geslacht blijkt te houden.

'Middlesex' is een rijke literaire page-turner, dat ook verkocht is zoals ooit de Herculus-hotdogs van Milton. Het won in 2003 de Pulitzer prijs.

Leeslinks
Van dezelfde schrijver:
De zelfmoord van de meisjes
Over een andere hermafrodiet:
Nicolien Mizee - En knielde voor hem neer
Nog meer Amerikaanse familieverhalen:
Jonathan Lethem - De burcht der eenzaamheid
Jonathan Franzen - De correcties
Michael Chabon - De wonderlijke avonturen van Kavalier & Clay
Meer over het Grieks-Turkse drama:
Louis de Bernières - Vogels zonder vleugels

« Terug