Juri Rytcheü - De reis van Anna

"Tsjoektsjische roman over een Russische etnologe die integreert in een nomadenstam." 
anna.gif

Juri Rytcheü - De reis van Anna

Het sprookje voorbij

De jonge etnologe Anna Odintsova maakt een stoutmoedige beslissing wanneer ze voor onderzoek naar de cultuur van de Tsjoektsjen in Ühlen de jonge Tsjoektsjische Tanat ontmoet en besluit met hem te trouwen.
Tanat stond op het punt om zijn nomadische familie te verlaten om te gaan studeren in Anadir. Zijn grote droom was om deze studie in Leningrad te kunnen voortzetten. Maar Anna haalt hem over om samen met haar en zijn familie weer het leven in de toendra's op te pakken.
Het jong getrouwde stel krijgt een plek in de jaranga, de tent waar de familie in woont. Anna leert zo snel ze kan alles wat een Tsjoektsjische vrouw moet weten. Eerst tekent ze alles op wat ze leert en om zich heen ziet. Ze wil de beste etnologe ooit worden, die alles zelf meemaakt, in plaats van een verre beschouwer van een vreemde cultuur. Anna integreert zelfs zo goed in het Tsjoektsjische leven, dat de scheidslijn tussen etnologe en een Tsjoektsjische vrouw steeds dunner wordt.
In het begin is haar schoonvader Rinto sceptisch over haar: de Russen proberen de nomaden in kolchozen onder te brengen, is zij geen Russische spion? Ook de tweede vrouw, die als kind al als echtgenote voor Tanat was aangewezen, is jaloers op de blonde buitenlandse met blauwe ogen.
Het gevaar komt echter niet van de spanningen in het huishouden, maar van buiten. De jonge eskimo Atata voelt zich prima in zijn carrière als steeds hoger wordende beambte bij het Ministerie van Staatsveiligheid. Nadat hij Anna een keer ontmoette, vlak voor ze met haar mans familie in de toendra verdween, kan Atata haar niet meer vergeten. De herinneringen aan deze mooie vrouw die zomaar uit vrije wil met de nomaden meeging, zit hem dwars. Hij gaat alles op alles op zetten om Rinto's stam met zijn duizenden rendieren te pakken en ze te dwingen in een kolchoz te gaan wonen.

Juri Rytchëu is dé schrijver van het Tsjoektsjische volk, dat nog ongeveer 12.000 mensen telt, en leeft in Noordoost Siberië, alleen met een zeestraat gescheiden van de Noordpool. Het was een nomadenvolk dat over de toendra's zwierf met grote kuddes rendieren, of aan de kusten woonde, levend van vis- en walrusvangst. Stalin besloot echter in 1948/49 dat alle nomaden zich moesten vestigen in een kolchoz, wat niet zonder slag of stoot ging.

Juri Rytchëu heeft de droom van Tanat werkelijkheid gemaakt. Hij studeerde in Anadir en later in Leningrad, waar hij woont met een Russische vrouw. Onder het communistische regime legde hij zichzelf echter zelfcensuur op en schreef over de culturele aspecten van zijn volk zonder de politieke strijd tegen de communisten erin te verwerken. Dat kwam pas in zijn latere werk toen het communisme ten val was gebracht in Rusland, zoals in deze roman 'De reis van Anna', waarin een jonge ambitieuze eskimo de jacht opent op een nomadenstam die moet worden ingelijfd in een kolchoz, want privé-bezit en uitbuiting van arbeiders mocht niet meer volgens de communisitische regels.

Net zo boeiend in de roman is de kant van het verhaal met de culturele aspecten van het Tsjoektsjische leven op de toendra. Al verhalend wordt het karige leven op de toendra's uitgelegd, ruik je de rook in de tent die bekleed is met walrushuiden, voel je de koude lucht van de uitgestrekte toendra's in je neus prikkelen, maar voel je ook de warme banden van de familie die in een tent leeft.

Het leven van zijn volk is het hoofdthema van alle boeken van deze Tsjoektsjische schrijver. Hij heeft als enige van zijn volk hun tradities en oude gebruiken op schrift gesteld. In 'De reis van Anna' echter brengt hij ook een vraag naar voren over de etnologische ethiek. Anna is fanatiek in haar studie omdat ze de beste wil zijn en verwijst meerdere malen in haar dagboeken naar de etnologe Margaret Mead (1901-1978), die het leven van de oorspronkelijke bewoners op Samoa bestudeerde. Anna wil nog dichter bij de te besturen doelgroep leven en daarom trouwt ze en trekt ze de toendra in met haar nieuwe familie. In het begin beschrijft ze trouw alles wat ze ziet en meemaakt, maar langzaam maar zeker worden haar aantekeningen gekleurder. Ze wordt een van de Tsjoektsjenen en kan zodoende niet meer neutraal rapporteren. Hoe nieuwsgierig ze ook was naar de kunsten van Rinto als sjamaan, wanneer Rinto haar aanwijst als zijn opvolger en haar in de oude rites van een sjamaan inwijdt, verliest Anna haar etnologische ambities doordat ze steeds meer opgaat in het leven op de toendra.

Juri Rytchëu weet de lezer niet alleen te boeien met zijn onderwerp, maar ook met zijn woorden. Het verhaal leest als een sprookje, alleen zitten er zoveel historische en culturele aspecten in dat 'De reis van Anna' verre van een sprookje is, maar een boeiende en spannende roman is geworden.

JURI RYTCHËU - DE REIS VAN ANNA (Anna Odintsova, vert. Arie van der Ent), De Geus, 2006

Leeslinks
Van dezelfde schrijver:
Teryky
Een zeeverhaal waarin de Tsjoetsjen figureren:
Andrea Barrett - De reis van de Narwhal
 

« Terug

bol

Bestel
Juri Rytcheü - De reis van Anna
via de internet boekhandel bol