Thomas Wharton - Salamander

"Prachtige Canadese saga over een drukker die het eindeloze boek wil maken." 
salamander.gif

Thomas Wharton - Salamander

Over het oneindige boek

In 1759 kwam kolonel Bougainville bij een platgebrande winkel en een vernietigd stadje en trof er een meisje die liefdevol wat puinstukken bij elkaar zocht. Ze bood hem thee en een stoel aan en vertelde over het boek dat ze het liefst ooit nog eens wilde lezen.
Toen in 1717 zijn zoon Ludwig dood neer viel van zijn paard tijdens de bestorming van Belgrado, besloot de Slowaakse graaf Konstantin Ostrov naar huis te gaan, waar zijn vrouw in baren stierf en hem een dochter achterliet. Hij zou zich gaan wijden aan zijn hobby: puzzels. Omdat bij elke oorlog de grens wel of niet dwars door zijn kasteel liep besloot hij een mechanisch systeem op te zetten en zo was het dat toen de Engelse drukker Nicolas Flood op het kasteel aankwam, alles bewoog en rondschoof, als was het één groot mechanisch uurwerk waarin je je bevond. Het was de dochter van de graaf, Irena, die hem wegwijs maakte tussen de rondschuivende muren en meubilair. Zijn opdracht was een boek te maken dat geen begin of geen einde had. Ook te gast in het kasteel was de Canadese abt de Saint-Foix, maar die had iets opportunistisch en Flood ging hem liever uit de weg. Hij kreeg als hulp de jongen Djinn toegewezen, die vele talen sprak, maar niemand wist waar hij vandaan kwam. En de robot Ludwig, van Chinees porcelein, die kon worden afgesteld op alles wat je wilde.

Prachtige semi-historische magische vertelling vol mooie verhalen. Het boek doet in de verte denken aan Umberto Eco, maar de kracht van 'Salamander' is de grenzeloos mooie fantasie van de schrijver die beter is dan die van Eco. Hij gaat veel verder dan de 'kabouterachtige wezens' uit bijvoorbeeld Baudolino, en waar het bij Eco het ene onwaarachtige avontuur na het andere behelst, is 'Salamander' een kleinere rits van internationale sprookjes.
Het verhaal over het kasteel van de Slowaakse graaf Ostrov, die om dubbele belasting te voorkomen zijn hele kasteel laat mechaniseren zodat alles volgens een uurwerk zich altijd verplaatst, van boekenkasten tot muren. Het verhaal van de magische zetkast van de Venetiaanse Samuel Kirshner, die letters doet opspringen of juist verzinken wanneer je ze aanraakt. Het verhaal van de verdwenen boeken van de bibliotheek van Alexandrië. Hoe verder het verhaal gaat, hoe magischer de avonturen. Zoals die van de IJszee, die aan de roman van 'Tongkat' van Peter Verhelst doet denken, de schipbreukeling die de meest fantastische verhalen over omringende eilanden vertelt en tenslotte het magische China en het meesterlijke verhaal van de robots en de Porceleinen Tuin. Aan het eind komt het verhaal uit in het troosteloze en drukke Londen, waar een punt aan de avonturen en magie wordt gezogen. Lichtpuntje in het mistige Londen is de mechanische speelgoedwinkel, waar Irena wordt gevonden, die na haar ontvoering tot in Canada, naar Flood's thuisstad is gekomen om daar te wachten.
Het gevaar van zulke fantasieboeken is dat het vaak uitdraait op een kinderlijke avonturenroman. Maar 'Salamander' heeft zulke verrassend originele verhalen, die in het begin zelfs nog wat werkelijk aandoen, dat het een heerlijk feest is ze te lezen.
Tussendoor sluipt de 18de eeuwse wereldgeschiedenis: constante oorlogjes op de Balkan en in het Middenoosten, en de Frans-Engelse oorlog om Amerika. Maar de dosering waarin dit geschiedt is goed. Telkens een vleugje van wat er om je heen gebeurt om je met beide benen op de grond van de 18de eeuw te zetten.
Dan is er het hoofdthema: boeken. Graaf Ostrov verzamelt puzzels, raadsels en alles wat ongewoon is en wanneer hij en zijn dochter een geniaal boek gedrukt door Flood in handen krijgen, besluiten ze hem uit te nodigen om het ultieme boek te maken: eentje dat oneindig is. Zo is de rode draad door het boek een draad van magische boeken, van magische boekdrukkunst, van ongewone boeken, die menig boekenliefhebber het water in de mond zal doen lopen.
Tenslotte is er de stijl van deze jonge Canadese schrijver, Thomas Wharton, die met zijn eerste roman 'Icefields' al internationale lof toegezwaaid kreeg. Op een goeie manier weet hij het verhaal in eilandjes te vertellen. Soms slaat hij gewoon wat tijd over om verder te gaan, of zet een einde van een scène naar het begin van het volgende hoofdstuk, wat de spanning erin houdt en hem vrijwaardt van haast onmogelijke gebeurtenissen te beschrijven. De lezer krijgt zo veel ruimte om zijn eigen fantasie op het verhaal los te laten. Het boek is ook nog eens spannend.
De raamvertelling, het begin en het einde, waarin kolonel Bougainville Pica treft in een door oorlog vernietigde boekenwinkel, is misschien niet helemaal duidelijk, maar in de loop van het verhaal begin je te begrijpen dat het zich in Canada moet afspelen, waar de Fransen en Engelsen strijden om (Noord-)Amerika. De vertelling is ook nodig om aan te geven dat het verhaal eigenlijk nog niet afgelopen is. Pica, die alles van haar vader heeft geleerd, kan nog doorgaan met de zoektocht naar het maken van het ultieme boek.
Wharton's schrijfstijl is mooi, beeldend en meeslepend. Hij weet alle avonturen en oorden waar ze zich afspelen in prachtige bewoordingen neer te zetten, zonder in grote uitweidingen te vervallen. Ondanks dat het een fiks verhaal is dat zich afspeelt over de gehele wereld, is het boek bij een niet onaantrekkelijke dikte gebleven, d.w.z. net geen super dikke pil.
Ik had nog wel een eindje in zijn boek willen doorlezen, maar dosering is ook een kunst, en die is in 'Salamander' perfect gelukt. Net genoeg dosering van magie, geschiedenis, verhalen en avonturen om dit tot een prachtig boek te maken, een Umberto Eco-boek waardig.

THOMAS WHARTON - SALAMANDER (Salamander, vert. Ronald Cohen) Querido, 2003

Leeslinks
Van dezelfde schrijver:
IJsval

« Terug