Umberto Eco - Baudolino

"Historische schelmenroman uit de middeleeuwen." 
baudolino.jpg

Umberto Eco - Baudolino

De leugenaar en de Graal

Baudolino woont in een klein dorpje in de Po-vlakte in Italië en ontdekt al snel dat waarheid en fantasie dicht bij elkaar liggen, vooral in de dichte mist die vaak in zijn streek hangt. Hij komt er ook achter dat een leugentje om bestwil best goed kan uitpakken. Keizer Frederik Barbarossa adopteert hem, want hij gelooft in zijn leugens. Zo komt de boerenzoon Baudolino aan het hof en fluistert hij alles in het oor van Frederik wat maar in hem opkomt en wat hem op dat moment geschikt lijkt. En zo komt het dat Baudolino invloed had op veldslagen en kruistochten. Hij wordt naar Parijs gestuurd om te studeren, waar hij zijn vrienden De Dichter, Abdul, de rabbijn Solomon en de Breton Kyot en Boron leert kennen. Deze gekleurde bende wordt gegrepen door de verhalen over het myserieuze rijk van Priester Johannes en ze bedenken listen om de keizer over te halen naar het Oosten te reizen, waar achter de horizon dit fabuleuze christen-rijk moet liggen.
Terwijl Constantinopel in brand staat en de stad geplunderd wordt, redt Baudolino de historicus Nicetas Choniates uit deze hel en begint zijn geschiedenis te vertellen. Nicetas weet dondersgoed dat Baudolino een eersteklas leugenaar is, maar wordt gegrepen door de streken en de verhalen van Baudolino en laat hem helemaal uitvertellen.

Baudolino, of het verhaal van een leugenaar, staat bol van 'leugens', of van de fantasie van de schrijver. In het kader van de Europese middeleeuwen bouwt hij een verhaal rond keizer Frederik Barbarossa (1122-1190), een door de Italianen absoluut niet geliefde keizer die alleen maar narigheid in de toenmalige stedenstaatjes veroorzaakte. In Baudolino wordt Frederik echter beschreven als een redelijk rechtvaardig en aardig man. Wanneer Constantinopel in 1204 wordt geplunderd, blijken het christelijke pelgrims te zijn die al moordend door de straten trekken, i.p.v. van barbaren. Men moet goed op de hoogte zijn van de Italiaanse én Europese geschiedenis van die tijd, wil men er alle leugens uithalen en dat is moeilijk, want ook in werkelijkheid werden tussen de verschillende Italiaanse steden net zo snel verbonden gesloten als ze weer ongedaan werden gemaakt. Dat steden voor of tegen de keizer waren naar gelang ze daarmee een concurrende stad konden treffen, is wel een waarheid.
Ook dat de Italiaanse stad Alessandrië, de stad waar Umberto Eco geboren is, rond die tijd is gesticht staat ook buiten kijf, maar of het Baudolino's vader was die de stad heeft gered... En dan hebben we het nog niet eens over de vele kleine verwijzingen naar Bijbelse en andere wereldverhalen zoals de Toren van Babel, de hangende Tuinen van Babylon, de Ster van Bethlehem of de Grot van Ali Baba.
Zo zit het boek vol met waar- en onwaarheden, worden er loopjes genomen met de godsdienst, of volgen er juist verhitte discussies over de rol van God of zijn zoon. Hoe heetten de wijzen uit het oosten, wie was Jezus, waarom een heilige drie-eenheid? Umberto Eco gaat er met een redelijk vrolijke pen overheen en maakt relikwiën tot een soort kermishandel van de middeleeuwen.
Ook de mythologie wordt niet met rust gelaten. De Graal wordt uit de kast gehaald, net zoals het paradijselijke christelijke rijk van Priester Johannes. Zij zijn het uiteindelijke doel van de rondzwervingen van Baudolino, die zelf het hardst in zijn verzinsels en leugens gelooft. Hoe dichter ze het beloofde rijk naderen, hoe mythischer ook de bevolking van de aardbol wordt: wezens wiens naam je nog nooit hebt horen vallen, zoals kinocefalen, hypatia's en sciapoden, leven tussen Witte Hunnen, eenhoorns of eunuchen. De wereld krijgt een Jeroen Bosch-achtige uitstraling. Wanneer ze tenslotte terug in de bekende wereld komen, staat Constantinopel in brand en is de geschiedenis weer een stap verder. Baudolino rekent af met zijn verleden en vertelt zijn verhaal aan een historicus, zodat zijn avonturen niet verloren gaan.
Maar ook de geschiedschrijvers komen in het verhaal als 'leugenaars' naar voren. Vertelde Baudolino's leermeester en historicus Bisschop Otto von Friesing niet dat er verschillende manieren zijn om de geschiedenis te interpreteren, en schreef hij zelf ook niet 2 verschillende versies geschiedenis over de daden van Frederik Barbarossa...
Desondanks zijn er een aantal feiten waaraan Umberto Eco niets heeft veranderd: de sterfdatum van Frederik Barbarossa, 1190, en de val van Constantinopel in 1204. Rond deze data speelt zijn boek, dat een terugkeer is naar de periode waar ook zijn succesvolste roman 'In de naam van de roos' zich afspeelt.
Het boek is een werveling van middeleeuwse avonturen, dat misschien het rijk van de mythische wezens iets te uitgebreid beschrijft. Dan wordt het louter een soort sprookjeswereld, waar menig kinderschrijver zijn personages uit zou kunnen halen. 'Baudolino' is een schelmenroman à la lettre met een knipoog naar de wereldgeschiedenis. Daar moet je van houden, ondanks dat Umberto Eco het geschreven heeft.

UMBERTO ECO - BAUDOLINO (Baudolino), Bert Bakker, 2001

Boekenlinks:
Nog meer boeken van Umberto Eco:
De mysterieuze vlam van koningin Joana
De naam van de roos
De slinger van Foucault

Het eiland van de vorige dag
Nog een schelmenroman:
Leonhard Reinirkens - De culinaire avonturen van Fra Bartolini
Historische roman over Italiaanse staten:
Jacqueline Park - Het geheime boek van Grazia dei Rossi
Semi-historische roman over het Osmaanse rijk:
Ohran Pamuk - Ik heet Karmozijn

 

 

 

 

 

« Terug

bol

Bestel
Umberto Eco - Baudolino
via de internet boekhandel bol