G. Tomasi di Lampedusi - Tijgerkat (1958)

"Italiaanse klassieker over het verval van de adel op SiciliĆ«." 
Tijgerkat.jpg

G. Tomasi di Lampedusi - Tijgerkat (1958)

Stof der geschiedenis

Giuseppe Tomasi di Lampedusa was Prins van Palermo op Sicilië. Geboren in 1896 maakte hij genoeg wereldgeschiedenis mee om er een boek over te schrijven. In de Eerste Wereldoorlog vocht hij mee, maar werd gevangen door de Oostenrijkers en afgevoerd naar een kamp in Hongarije. Hij wist te ontsnappen en keerde te voet terug naar zijn geliefde Sicilië.

Dit is echter niet de gebeurtenis uit zijn leven die hij zal beschrijven in zijn enige en veel geroemde roman 'De tijgerkat' die pas na zijn overlijden (1957) zal worden gepubliceerd (1958). Giuseppe Tomasi, de laatste Prins van Lampedusa, schrijft over het verval van de adel, van de kleine Italiaanse staatjes die zullen verenigd worden in één Italië. Hij schrijft over het stoffige Sicilië, wiens inwoners net zo onuitroeibaar zijn als de vele lagen stof die geschiedenis oplevert.

Giuseppe Tomasi las veel in zijn tijd en een van de romans die diepe indruk op hem maakte was 'Ulyses' van James Joyce. Tomasi liep dan ook jarenlang rond met het idee om zijn eigen 'Dag uit het leven van...' te schrijven. Pas na de dood van zijn moeder, die zijn literaire aspiraties niet wist te waarderen, kon hij zich op zijn schrijven storten. Die ene dag groeide en groeide en tenslotte besloeg het verhaal over de laatste tijgerkat van Salina een tijdsduur van 50 jaar.

Het boek vangt aan in 1860 wanneer Garibaldi een voet aan wal zet op Sicilië. De Tijgerkat, Don Fabrizio, Prins van Salina, weet niet of hij bang moet zijn voor deze wildeman die het regime van de Bourbons omver komt werpen. Wanneer zijn lievelingsneef Tancredi zich aansluit bij de opstandelingen, valt er een last weg bij Don Fabrizio. Hij vertrouwt zijn neef en weet dat hij als adellijke landman zal moeten inleveren, maar misschien niet alles zal verliezen. Met lede ogen ziet hij dat burgers zich verrijken en steeds meer macht naar zich toetrekken. Toch laat hij Tancredi met de dochter van zo'n rijke burgemeester trouwen, helpt de boerse man aan wat manieren en is trots dat hij meegaat met zijn tijd.

Wat Don Fabrizio meemaakt en grote indruk maakte op Giuseppe Tomasi is het verval van de adel. Eeuwenlang hebben ze de wereld geregeerd, culturen gemaakt en geleefd naast de burgerij. Eind negentiende eeuw vervielen hun landhuizen en paleizen tot stof, net als zij zelf door inteelt en zwakke nieuwe impulsen tot marionetten van de geschiedenis werden. De echte feodale maatschappij waar een koning een Heer was en zijn wil geschiedde is over. De boeren en burgers krijgen steeds meer privileges en schuiven langzaam maar zeker steeds meer macht naar zich toe.

Don Fabrizio ziet dit allemaal voor zijn ogen gebeuren en weet dat de geschiedenis niet te stoppen is. Hoewel het hem pijn doet om een boer op te zien klimmen tot een rijk man zonder manieren en stijl, weet hij dat hij mee moet gaan met deze stroming.

De kracht van de roman is dan ook deze anti-held Don Fabrizio, de laatste Tijgerkat, die slechts nog aan zijn familietafel zijn klauwen kan uitslaan naar kinderen die niet willen eten of die zich dom gedragen. Zijn macht glipt uit zijn handen, maar Don Fabrizio weet dat de toekomst net zo veel nieuws zal brengen als er nu verloren gaat.

'De tijgerkat' wordt regelmatig de mooiste roman van het 20ste eeuwse Italië genoemd. Men vergete hierbij dat 'De tijgerkat' op de eerste plaats een Siciliaanse roman is: het is een ontroerend portret van een eiland dat gedoemd is onder te gaan in zijn eigen stof. De Sicilianen zijn een slag apart, zoals Don Fabrizio uitlegt in een indrukwekkende passage aan Chevalley, een afgevaardigde van de nieuwe Italiaanse Senaat die Don Fabrizio kwam uitnodigen om daarin zitting te nemen. Don Fabrizio weigert echter omdat hij voor de Sicilianen nooit echt iets kan doen omdat die te eigenwijs zijn om naar wie dan ook te luisteren.

Het stof dat de onbarmachtige zon teweeg brengt op de kale vlaktes van Sicilië dringt overal doorheen. Verschraalde balzalen, bibliotheken en verschoten kleding lopen voor op de geschiedenis. De pracht en praal van de paleizen en landgoederen verbleken en vervagen.

Het is de combinatie van een man die met pijn in het hart de geschiedenis omarmt en de schilderachtige details die Giuseppe Tomasi schetst in zijn teloorgang van De Tijgerkat, die het boek tot een bestseller maken. Een drama dat soms wel eens wordt vergeleken met de roman die in dezelfde tijd uitkwam: 'Gejaagd door de wind' van Margaret Mitchell. 'De Tijgerkat' is echter veel ingetogener en laat een man aan het woord die visie had: "Als we willen dat alles blijft zoals het is, moet alles anders worden". Het is niet alleen een boek over vergane glorie, maar een tijdloos boek dat nog eeuwenlang de mensen aan het denken zal zetten over de veranderingen die de geschiedenis met zich meebrengt.

G. TOMASI DI LAMPEDUSA - DE TIJGERKAT (1958) (Il gattopardo, vert. Anthonie Kee), Athenaeum - Polak & Van Gennep, 2005 Leeslinks:
Siciliaanse verhalen over dezelfde tijd:
Andrea Camilleri - De Siciliaanse opera
Andrea Camilleri - Rook!
Andrea Camilleri - Het jachtseizoen
Wat er van Sicilië is geworden:
Giovanni Chiari - De valstrik

« Terug

bol

Bestel
G. Tomasi di Lampedusi - Tijgerkat (1958)
via de internet boekhandel bol