De Griekse suite
Julie Smit, manager en oprichtster van Hotel-Boekenlust, en Jan van Lent, fotograaf en filmmaker, wonen sinds 2003 op het Griekse eiland Lesbos. Elke week verschijnt er een column van Julie Smit en een foto van Jan van Lent.
In de maneschijn
Als je in de stad woont, realiseer je het je niet, maar als de maan vol is, geeft hij zoveel licht dat je, wanneer je je buiten al te veel kunstmatige lichtbronnen bevindt, gewoon in de manestralen kunt dineren, wandelen en noem maar op wat voor activiteiten. Ik sta elke keer verbaasd van de krachtige lichtbron van de maan en geniet van het blauwwitte licht dat op de bergen schijnt, zich in de zee spiegelt en witte gebouwen uitlicht, als ben je op een filmset.
Volle maan boven de baai bij Molyvos
Wanneer je je dan ook nog eens op een magische plek bevindt, zoals de Akropolis in Athene, of op een archeologische site zoals die van de tempel van Messa (bij Aya Paraskevi), waar marmeren restanten van een Ionische tempel uit de Aeolische tijd de manestralen vangen, kan de tijd lijken stil te staan.
Het is een nieuwe traditie in Griekenland om tijdens de volle maan in augustus een 90-tal archeologische sites ’s nachts open te houden, zodat bezoekers zich kunnen laven aan het schouwspel van het maanlicht dat eeuwenoude zuilen, stenen, gebouwen en mozaïekvloeren beroert.
Bij de opgravingen van Thermi, bij Mytilini, werden zowel ogen door de maneschijn als oren door poëzie en muziek gestreeld. De avond stond in het teken van Sappho, van wie o.a. het gedicht over de maan werd voorgedragen. Ik kan me zo voorstellen dat vroeger, toen de aardbol nog geen kunstmatig licht kende, de dagen van de maneschijn nog mooier waren, en Sappho het niet kon laten een ode op de zilveren schijf te maken.
Iedere cultuur had wel zijn eigen mythe rond de maan, of zijn eigen goden die de maan vertegenwoordigden. In Griekenland was dat de godin Selene (later Artemis). Zij was de zus van de Zonnegod Helios en van Eos, godin van de dageraad. Selene was een rustige godin, waarover weinig verhalen bekend zijn. Het populairste verhaal is die over haar grote liefde voor een herder of een jager (volgens Pausanias zelfs een koning), Endymion. Deze jongeman was zo mooi dat Selene Zeus vroeg hem het eeuwige leven te geven. En zo sliep Endymion eeuwig voort en kon Selene deze schoonheid aan haar zijde houden. Telkens wanneer de maan verdwijnt achter de bergen, keert Selene terug naar haar schone slaper. De Oude Grieken geloofden dat Endymion in een grot op de zuidelijke flank van de Latmus berg sliep, ergens aan de zuidwestkust van het huidige Turkije, waar bij een grot nog de restanten bestaan van een tempel gewijd aan Selene. Endymion moet zijn wakker gekust, misschien wel door al dat elektrische licht, want van deze schone slaper ontbreekt ieder spoor.
Of ontwaakte hij omdat Selene ontrouw was? Er wordt gezegd dat ze samen met Zeus de beruchte Nemeïsche Leeuw voortbracht, de leeuw die Herakles moest verslaan als eerste opdracht van de Koning van Tiryns. En verder wordt er ook gefluisterd dat ze een affaire met Pan had. Van Endymion echter kreeg ze 50 dochters, de Menae, alle maangodinnen die een fase van de maan uitbeelden.
Met zoveel maanfasen had je wel een machine nodig om uit te rekenen wanneer het volle maan werd of wanneer er een maaneclips zou plaatsvinden. In 1901 werd er in een scheepswrak bij het eiland Antikythera een astrologisch instrument gevonden dat de wetenschappelijke gemoederen al een eeuw bezig blijft houden. Men denkt dat het werktuig uit 150 – 100 v.Chr. stamt: het Mechanisme van Antikythera, of, zoals het tegenwoordig wordt genoemd, de analoge of de Maan Computer.
Want, zo zijn wetenschappers erachter gekomen, dit apparaat is veel meer dan alleen een soort planetarium. Na uitgebreide studies werd er twee jaar geleden bekend gemaakt dat het een simpele analoge computer is, die de maan- en zonnestanden kan uitrekenen, eclipsen kan voorspellen en nog veel meer astrologische zaken.
Zo werden bijvoorbeeld de Olympische Spelen elke vier jaar bij de tweede volle maan na midzomer gehouden en dan is het handig om te weten wanneer deze zonnewende is en de spelen konden plaatsvinden, wat op dit mechanisme werd aangegeven. Ook huwelijken werden vroeger in het oude Griekenland veelal met volle maan gehouden, oorspronkelijk was de maand van de huwelijken de maand januari (gameleon).
Terwijl de maan afgelopen dinsdag (24 augustus) zijn volheid had bereikt, kon je twee dagen later ook nog genoeg zien in het maanlicht. Tot diep in de nacht arriveerden een voor een de zeilschepen van de Egeïsche Regatta in Molyvos. Ze gleden geruisloos door de zilveren maneschijn de haven in. De meltemi was al dagen gaan liggen en ieder zuchtje wind werd benut om de eindstreep te halen. Op zaterdag kleurde het blauwe water tussen Molyvos en Pètra wit van de bollende zeilen tijdens een lokale zeilrace en het zeilfestijn werd op diezelfde avond afgesloten met muziek, dans en vuurwerk.
Ook de maan is uitgefeest en slinkt weer zienderogen, net als zijn licht verbleekt tussen de sterren, die weer steeds sterker twinkelen. Maar elke keer wanneer ze haar schijnwerper ten volle op de aarde richt, kun je het niet laten om poëtisch te worden bij de wereld in de maneschijn.
