Jostein Gaarder - De magische bibliotheek

"een meesterwerk in het verstrengelen van fictie en non-fictie." 
magischebibliotheek.gif

Jostein Gaarder - De magische bibliotheek

 

Jostein Gaarder is een meester in het verstrengelen van fictie en non-fictie. Zijn bekendste werk waarin hij deze kunst tentoonstelt is ongetwijfeldDe wereld van Sofie, de bijna zeshonderd pagina's tellende roman over de geschiedenis van de filosofie. Ook De magische bibliotheek, waarvoor hij samenwerkte met (een andere Noorse topauteur) Klaus Hagerup, is weer zo'n verhaal waarin een hoop informatie zit verweven. Deze keer zijn dat geschiedenis en feiten over boeken en literatuur. Zo worden tussen de verhaalregels door begrippen als 'inspiratie', 'bibliograaf', 'incunabel', 'bellettrie' en het door Dewey bedachte catalogiseringssysteem voor bibliotheken uitgelegd, bevat het een korte schrijfcursus en wordt de lezer geïnformeerd over de manier waarop de eerste boeken werden gemaakt. Bovendien worden verschillende boeken en auteurs besproken: de inhoud van het verhaal, maar soms ook de betekenis ervan of het gevoel tijdens het lezen. Wie echter op zoek is naar een naslagwerk over boeken en literatuur komt bedrogen uit. Beter is het om De magische bibliotheek een hommage, eerbetoon, aan het medium boek te noemen, zoals op het omslag is vermeld. Want dat boeken en het lezen ervan worden omarmd blijkt onder andere uit het moment dat een van de hoofdpersonen zijn ervaring tijdens het lezen van een boek beschrijft:

'Want als ik een boek lees dat ik leuk vind, lijkt het wel alsof de woorden die ik lees mijn gedachten uit het boek wegvoeren. Het boek bestaat niet alleen uit woorden of de afbeeldingen op papier, maar uit alles wat ik tijdens het lezen verzin.'

Gaarder en Hagerup kozen tijdens hun samenwerking voor twee verschillende vertelwijzen. Het eerste deel van het boek bestaat geheel uit brieven die door de twee hoofdpersonen aan elkaar worden gestuurd. In het tweede deel wisselt steeds het perspectief: de hoofdpersonen vertellen in de ik-vorm telkens een deel van het verhaal.

Het draait allemaal om neef en nicht Nils en Berit. Na hun logeerpartij tijdens de zomervakantie besluiten ze om contact te houden door middel van een brievenboek. In deel 1 van De magische bibliotheek heeft de lezer dat brievenboek, compleet met dialogen, gedichten, kopieën, een filmscript en een lippenstiftzoen, voor de neus. Maar wat begon als een onschuldige briefwisseling wordt een spannende speurtocht naar de geheime activiteiten van bibliograaf Bibbi de Bok. Deze zonderlinge vrouw, die voortdurend opduikt in de omgeving van de kinderen, verliest een mysterieuze brief waarin wordt gesproken over een boek dat geschreven gaat worden, maar dat toch al in de rekken van een antiquariaat staat. Als echte detectives gaan Nils en Berit aan de slag. Via hun brievenboek volgt de lezer hun vorderingen. Tot het moment dat Nils het boek verliest. Hij heeft het op een stationsbank laten liggen en het zo in handen gegeven van 'de vijand', een kale, grijnzende man die de kinderen volgt. Dit is ook het punt waarop deel 2 begint en de vertelwijze verandert. Een logische keuze, omdat Nils nu bij Berit logeert. Samen vervolgen ze hun zoektocht en brengen om de beurt verslag uit.
Overigens heeft de lezer dan al wel het gevoel gekregen dat Nils en Berit onderdeel zijn van het verhaal dat een jaar later uitgegeven gaat worden. Ook bekruipt de lezer langzaamaan het gevoel dat sommige detective-aanwijzingen wel erg ver zijn gezocht: 10 meter en 1000 meter boven de zeespiegel zouden parallel lopen met de codering van Dewey, de gelijktijdige opening van een tunnel en een museum, waarvan de laatste werd verricht door koningin Sonja die weer de beschermvrouwe is van Het Jaar van het Boek 1993, het overzicht van alle betrokken instanties en de droom van Berit over een geheime bibliotheek in een berg die een droom blijkt te zijn. Als lezer kun je kiezen. Of je vindt het te ver gaan en gaat of blijft je irriteren aan al die verbanden en toevalligheden. Of je neemt ze voor lief en laat je meeslepen door de steeds groter wordende spanning. Dat laatste is aan te raden! Want dan heb je de ervaring van het lezen zoals die hierboven is geciteerd en ontdek je hoe Nils en Berit deel uitmaken van het verhaal dat geschreven gaat worden.

Jostein Gaarder & Klaus Hagerup - De magische bibliotheek, De Fontein, 2004

(P.M.)

 

« Terug